(TĂCN) – Trong bối cảnh ngành chăn nuôi nước nhà đang nỗ lực duy trì đà tăng trưởng và đảm bảo an ninh thực phẩm, một thách thức mới mang tên SAT-1 – biến chủng virus Lở mồm long móng (FMD) có độc lực cao đang hiện hữu như một phép thử khắc nghiệt đối với hệ thống thú y quốc gia. Tại cuộc họp khẩn diễn ra vào ngày 14/4, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến đã đưa ra lời cảnh báo: “Nếu chủng SAT-1 xâm nhiễm, mức độ tàn phá sẽ cực kỳ lớn, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu hộ nông dân và sự ổn định của toàn ngành.”
Ngăn chặn từ sớm, từ xa chủng virus FMD SAT-1 là yêu cầu cấp bách nhằm bảo vệ an toàn cho các trang trại chăn nuôi lợn.
Lịch sử ngành thú y đã chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng, nhưng SAT-1 không phải là một đối thủ thông thường. Theo các báo cáo dịch tễ quốc tế, chủng virus này đang có sự lây lan với tốc độ “phi mã” tại khu vực Trung Đông và đã áp sát biên giới các nước láng giềng phía Bắc như Trung Quốc (tại Cam Túc và Tân Cương). Điều đáng ngại nhất không chỉ là tốc độ lan truyền mà còn ở độc lực vượt trội.
Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi và Thú y cùng các chuyên gia tham vấn cho thấy SAT-1 có khả năng gây tử vong tương đương với những dòng virus tuýp O biến chủng mạnh nhất hiện nay. Tuy nhiên, sự “tàn khốc” của nó nằm ở khả năng tấn công hệ hô hấp và gây suy tim cấp tính ở vật nuôi. Đối với đàn đại gia súc (trâu, bò), tỷ lệ tử vong dao động từ 10% đến 20%, có thể lên tới 50% tùy thuộc vào tình trạng miễn dịch của đàn. Đối với đàn lợn, đây thực sự là một “thảm họa” khi tỷ lệ chết ở lợn trưởng thành lên đến 20%, đặc biệt ở lợn con, con số này có thể đạt mức 80%. Với tổng đàn lợn hơn 31 triệu con và đàn gia súc hơn 10 triệu con, một kịch bản xâm nhiễm không kiểm soát sẽ dẫn đến tổn thất kinh tế không thể đong đếm được.
Thực tế hiện nay, hệ thống giám sát thú y Việt Nam vẫn đang vận hành chủ yếu dựa trên các serotype truyền thống như O, A và Asia-1. Sự xuất hiện của SAT-1 đặt ra một “khoảng trống kỹ thuật” cần phải khỏa lấp ngay lập tức.
Do đó, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đã chỉ đạo quyết liệt các đơn vị chuyên trách như Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm Thú y Trung ương I phải nhanh chóng hoàn thiện quy trình chẩn đoán. Việc đặt mua đoạn mồi (primers) và hóa chất chuyên biệt từ quốc tế không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chiến lược. Chúng ta không thể đánh trận nếu không có “ra-đa”. Việc xây dựng năng lực giám sát lưu hành tại các cửa khẩu, vùng biên giới và khu vực nguy cơ cao phải được ưu tiên hàng đầu để đảm bảo nguyên tắc: Phát hiện sớm – Xử lý triệt để – Không để lan rộng.
Trong công tác phòng chống dịch bệnh, vaccine luôn là “vũ khí” tối thượng. Tuy nhiên, lựa chọn loại “vũ khí” nào cho SAT-1 là một bài toán cân não giữa tính khẩn cấp và tính kinh tế. Tại cuộc họp, các chuyên gia đề xuất sử dụng vaccine đơn giá chủng SAT-1. Vì trong tình huống cấp bách, vaccine đơn giá sẽ tạo ra nồng độ kháng thể tập trung và khả năng bảo hộ nhanh hơn hẳn so với các dòng đa giá. Dẫu vậy, thách thức về giá thành (dự kiến 40.000 VNĐ/liều) và thời gian nhập khẩu (có thể kéo dài tới 6 tháng) đang là những nút thắt cần tháo gỡ.
Để giải quyết vấn đề này, Thứ trưởng Phùng Đức Chiến yêu cầu khẩn trương làm thủ tục nhập khẩu dự phòng từ các tập đoàn đa quốc gia có uy tín. Giao Vụ Khoa học Công nghệ và các đơn vị sản xuất trong nước nghiên cứu, thử nghiệm sản xuất vaccine nội địa. Đây là bước đi sống còn để Việt Nam tự chủ về nguồn cung, giảm giá thành và chủ động ứng phó với các biến chủng trong tương lai.
Nguy cơ lớn nhất hiện nay không đến từ nội tại mà từ hoạt động vận chuyển gia súc bất hợp pháp qua đường mòn, lối mở. Do vậy, cần một sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Bộ Nông nghiệp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và chính quyền các tỉnh biên giới. Việc kiểm soát các lò giết mổ vùng biên và xử lý nghiêm các hành vi đưa gia súc không rõ nguồn gốc vào nội địa phải được thực hiện với tinh thần “thượng tôn pháp luật”.
“Hệ thống thú y phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, phối hợp cùng chính quyền địa phương dập dịch ngay từ cơ sở. Chúng ta tuyệt đối không để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý dẫn đến ‘vỡ trận’ như một số bài học xương máu từ các dịch bệnh trước đây” – Thứ trưởng nhấn mạnh.
Trong cuộc chiến với virus, sự chuẩn bị từ sớm, từ xa, đi cùng với sự quyết liệt trong chỉ đạo và khoa học trong thực thi, chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ thành quả của ngành chăn nuôi Việt Nam trước dịch bệnh SAT-1.
Xuân Thủy
