(TĂCN) – Trong dòng chảy mãnh liệt của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mang tính xu thế, mà đã trở thành mệnh lệnh chiến lược trong quản trị nhà nước. Đối với ngành chăn nuôi và thú y – một lĩnh vực vốn dĩ nhạy cảm trước rủi ro sinh học và những biến động khôn lường của thị trường toàn cầu, việc ứng dụng công nghệ số chính là “chìa khóa vàng” để thực hiện cuộc “đại canh tân” chuyển dịch từ phương thức quản lý hành chính đơn thuần sang hệ điều hành dựa trên dữ liệu, chính xác và bền vững.
Mô hình chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao của Công ty Gà giống Dabaco cho giá trị kinh tế cao.
Thực hiện chủ trương của Chính phủ về xây dựng Chính phủ số, đồng thời cụ thể hóa Chương trình cải cách hành chính năm 2026, ngành nông nghiệp Việt Nam đang chứng kiến một cuộc chuyển mình mang tính lịch sử về hạ tầng dữ liệu. Trọng tâm của chiến lược này không chỉ dừng lại ở việc số hóa các tệp hồ sơ lưu trữ, mà là kiến tạo một hệ sinh thái dữ liệu “sống” – nơi mọi diễn biến từ chuồng nuôi, quá trình kiểm soát dịch bệnh cho đến khi sản phẩm lên bàn ăn đều được giám sát, phân tích và dự báo theo thời gian thực.
Chuyển đổi số – Lời giải cho bài toán rủi ro và an ninh lương thực
Nhìn vào bức tranh thực tế, Đồng Nai – “thủ phủ” chăn nuôi của cả nước là minh chứng điển hình cho sức mạnh của sự thay đổi. Với tổng đàn heo xấp xỉ 4 triệu con và đàn gia cầm vượt ngưỡng 33 triệu con, địa phương này đã sớm nhận diện được áp lực quản trị khi quy mô sản xuất không ngừng mở rộng. Để duy trì vị thế, Đồng Nai đã chủ động thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào chuỗi giá trị khép kín: từ sản xuất thức ăn chăn nuôi (TĂCN), giống, thuốc thú y cho đến chế biến sâu.
Tính đến nay, khoảng 35% tổng đàn heo và gà tại đây được nuôi dưỡng trong hệ thống chuồng lạnh với máng ăn, nước uống tự động hóa hoàn toàn. Đáng chú ý, 100% cơ sở quy mô lớn đã sở hữu hệ thống xử lý chất thải hiện đại, trong khi tỷ lệ sử dụng giống mới đạt mức ấn tượng (98% đối với heo và 90% đối với gà). Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai khẳng định: “Giai đoạn 2026-2030, chúng tôi đặt mục tiêu tăng trưởng giá trị sản xuất từ 4-5%/năm. Dư địa phát triển vẫn còn rất lớn, nhưng nó không nằm ở việc tăng số lượng thuần túy, mà nằm ở việc ứng dụng khoa học – công nghệ để tối ưu hóa giá trị gia tăng.”
Không chỉ ở quy mô công nghiệp, làn sóng công nghệ cũng đã thẩm thấu đến từng hộ chăn nuôi tại các địa phương như TP. Hồ Chí Minh hay Bắc Ninh. Những mô hình “trại lạnh” tại xã Minh Thạnh (TP.HCM) cho thấy một thực tế: Công nghệ giúp tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa chi phí. Việc tự động hóa giúp giảm thiểu sai số do con người, tiết kiệm nhân công và giảm lãng phí thức ăn. Quan trọng hơn, kiểm soát môi trường chuồng nuôi giúp vật nuôi có “sức đề kháng tự nhiên” tốt hơn, chủ động nguồn con giống chất lượng và trụ vững trước những đợt dịch bệnh tàn khốc.
Sự trỗi dậy của các dự án công nghệ cao như DHN tại Gia Lai hay các trang trại đạt chuẩn GlobalGAP tại Bắc Ninh, Lào Cai, Thanh Hóa là những mảnh ghép hoàn chỉnh cho diện mạo mới của ngành. Tại đây, IoT (Internet vạn vật) và trí tuệ nhân tạo không còn là thuật ngữ xa xỉ, mà là công cụ để truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dịch tễ một cách tuyệt đối.
Mô hình chăn nuôi gà công nghệ cao tại TP. Hồ Chí Minh.
Lá chắn dữ liệu và hệ miễn dịch cho ngành thú y
Ngành chăn nuôi giữ vai trò xương sống trong cấu trúc nông nghiệp và an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển này đang đối mặt với những thử thách nghiệt ngã: đô thị hóa làm thu hẹp không gian, biến đổi khí hậu cực đoan và đặc biệt là áp lực từ các loại dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Lịch sử ngành thú y đã ghi lại những tổn thất nặng nề từ Dịch tả lợn Châu Phi hay Cúm gia cầm. Những bài học đắt giá đó chỉ ra một khiếm khuyết lớn: Nếu thiếu hệ thống thông tin nhanh chóng và sự kết nối dữ liệu xuyên suốt, công tác quản lý sẽ mãi rơi vào thế bị động “đuổi theo dịch bệnh”. Chuyển đổi số, thông qua việc xây dựng các phần mềm chuyên ngành và bản đồ số dịch tễ, chính là giải pháp nâng cao “hệ miễn dịch” cho quản lý nhà nước, giúp các nhà hoạch định đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính.
Nhiệm vụ tiên quyết hiện nay là hình thành Hệ thống cơ sở dữ liệu chăn nuôi quốc gia. Đây không chỉ là một kho lưu trữ, mà là một “trung tâm điều hành thông minh” cho phép số hóa toàn bộ bức tranh ngành: từ vị trí tọa độ các trang trại, quy mô tổng đàn đến hệ thống giết mổ. Việc kê khai trực tuyến giúp xóa bỏ tình trạng “mù mờ” về con số thống kê, từ đó dự báo chính xác cung – cầu, ngăn chặn tình trạng “khủng hoảng thừa” gây thiệt hại cho người dân. Đây cũng là cơ sở pháp lý để quy hoạch các vùng an toàn dịch bệnh theo tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), mở đường cho thịt Việt Nam tiến ra thị trường quốc tế.
“Mắt thần” trong giám sát dịch tễ
Một trong những bước tiến đột phá nhất là ứng dụng Hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong quản lý dịch bệnh. Thay vì các báo cáo văn bản khô khan, mọi ổ dịch và mật độ đàn giờ đây được hiển thị trực quan trên bản đồ số.
Sức mạnh của GIS nằm ở khả năng phân tích sự tương tác giữa các yếu tố môi trường và tốc độ lây lan của mầm bệnh. Khi một điểm nóng phát sinh, hệ thống sẽ lập tức tính toán bán kính rủi ro, cảnh báo các vùng lân cận để triển khai khoanh vùng, tiêu độc khử trùng một cách chính xác nhất. Việc số hóa lịch trình tiêm phòng tạo ra một “hồ sơ sức khỏe điện tử” cho đàn vật nuôi, buộc người chăn nuôi phải nâng cao trách nhiệm và giúp cơ quan thú y kiểm soát chặt chẽ quá trình lưu thông.
Song hành với chuyên môn, chuyển đổi số còn là “đòn bẩy” cho cải cách hành chính. Việc tích hợp dịch vụ công trực tuyến trên hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thay đổi hoàn toàn diện mạo của nền hành chính nông nghiệp. Xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử giúp cắt giảm hàng nghìn giờ làm việc, loại bỏ các rào cản tiêu cực và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Một chủ trang trại giờ đây có thể đăng ký kiểm dịch tại chỗ, nhận kết quả tức thời, tạo nên một môi trường kinh doanh minh bạch và chuyên nghiệp.
Nhìn về tương lai, ngành chăn nuôi Việt Nam đang hướng tới một hệ sinh thái số toàn diện, nơi dữ liệu được liên thông thông suốt từ Trung ương đến từng ngõ ngách địa phương. Việc nghiên cứu ứng dụng Blockchain trong truy xuất nguồn gốc sẽ là “giấy thông hành” quyền lực để sản phẩm chăn nuôi Việt Nam thâm nhập vào các thị trường khắt khe như EU, Nhật Bản hay Mỹ.
Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận thẳng thắn, chuyển đổi số không đơn thuần là câu chuyện của những mã code hay thiết bị cảm biến. Đó trước hết là sự thay đổi về tư duy. Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi mỗi hộ nông dân hiểu được giá trị của việc cập nhật dữ liệu và mỗi cán bộ quản lý biết thượng tôn dữ liệu trong điều hành.
Với quyết tâm chính trị cao và những bước đi bài bản, ngành chăn nuôi đang khẳng định vị thế hiện đại, tự tin hội nhập. Việc kiến tạo một nền nông nghiệp “Thông minh – Xanh – Bền vững” không chỉ là mục tiêu phát triển kinh tế, mà còn là cam kết trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng và sự phát triển hài hòa của môi trường cho các thế hệ mai sau. Chuyển đổi số chính là con đường ngắn nhất để biến những cam kết đó thành hiện thực sinh động trên từng cánh đồng, trang trại của Việt Nam.
Xuân Thủy
