Trong dòng chảy hối hả của nền kinh tế nông nghiệp, con lợn không chỉ là đơn vị sản phẩm, mà là mồ hôi, nước mắt và cả hy vọng của hàng triệu hộ chăn nuôi. Thế nhưng Dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) đang trở thành nỗi ám ảnh thường trực, đặt ngành chăn nuôi trước một bài toán sinh tồn đầy nghiệt ngã.
Cán bộ Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Bắc Ninh kiểm tra công tác vệ sinh khử trùng, tiêu độc tại phường Trạm Lộ.
Từ đầu năm đến nay, bản đồ dịch tễ của cả nước liên tục bị “nhuộm đỏ” bởi 323 ổ dịch tại 25 trên tổng số 34 tỉnh, thành phố. Tại tỉnh Bắc Ninh, nơi vốn có truyền thống chăn nuôi thâm canh phát triển, cơn bão dịch cũng đã quét qua xã Ngọc Thiện, buộc phải tiêu hủy 112 con lợn tại các trang trại quy mô lớn. Con số ấy có thể nhỏ so với tổng đàn, nhưng với người chăn nuôi, đó là một vết thương rỉ máu, một lời cảnh báo đanh thép về sự mong manh của phương thức quản trị cũ trước những biến chủng virus tàn khốc.
Chúng tôi đã có dịp ghé thăm trang trại gia công của ông Trần Văn Long tại thôn Khánh Ninh, xã Ngọc Thiện – một trong những điểm sáng về tư duy quản trị rủi ro. Giữa tâm dịch, khi nhiều người chọn cách “án binh bất động”, ông Long vẫn bản lĩnh quyết định tái đàn 1.500 con lợn giống. Đó không phải là sự liều lĩnh của một kẻ đánh bạc, mà là sự tự tin của một người làm chủ công nghệ. Bí quyết của ông Long nằm ở hệ thống “Ba vành đai bảo mật”. Tại đây, quy tắc “Nội bất xuất, ngoại bất nhập” không còn là khẩu hiệu, mà là một kỷ luật thép. Hãy tưởng tượng, một công nhân muốn vào chăm sóc đàn lợn phải trải qua quá trình cách ly nghiêm ngặt ít nhất 24 giờ, sát khuẩn toàn diện và ăn ở tập trung trong trại. Mọi phương tiện vận chuyển thức ăn, vật tư đều phải đi qua những lớp vôi bột trắng xóa và hóa chất khử trùng đặc hiệu.
“Để bảo vệ ‘gia sản’ này, tôi đã đầu tư hàng chục triệu đồng chỉ để lắp đặt hệ thống lưới ngăn côn trùng. Người lạ có thể nhìn thấy sự khắt khe, nhưng với tôi, mỗi con ruồi, con muỗi đều có thể là một vật chủ mang mầm mống diệt vong. Chúng tôi tuyệt đối không mua thực phẩm bên ngoài vào trang trại – đó là cách chúng tôi tự cứu mình trước khi chờ cứu trợ,” ông Long tâm sự với ánh mắt kiên định.
Cách đó không xa, tại trang trại lợn giống của ông Hoàng Văn Dư ở phường Trạm Lộ, không khí cũng khẩn trương không kém. Những tấm biển “Khu vực cách ly – Không phận sự miễn vào” dựng lên như những cột mốc ranh giới giữa sự sống và dịch bệnh. Việc tham quan khu chuồng trại giờ đây chỉ còn được thực hiện qua màn hình camera. Khi chi phí khử trùng tăng gấp đôi (từ 1 lần/ngày lên 2 lần/ngày), ông Dư vẫn mỉm cười: “Tốn kém thêm một chút hóa chất còn hơn là mất trắng cả cơ nghiệp.” Đó chính là tư duy của một người chăn nuôi hiện đại: Chi phí phòng bệnh luôn rẻ hơn rất nhiều so với cái giá phải trả cho dịch bệnh.
Nếu sự chủ động của người dân là điều kiện cần, thì sự điều phối quyết liệt của cơ quan chuyên môn là điều kiện đủ để dập dịch. Ngay khi những mẫu xét nghiệm đầu tiên tại Ngọc Thiện cho kết quả dương tính, Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Bắc Ninh đã vào cuộc với một tinh thần “chống dịch như chống giặc”. Không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn tiêu hủy theo quy chuẩn môi trường, ngành Thú y đã thiết lập một quy trình giám sát chặt chẽ. Hơn 500 lít hóa chất và 20 tấn vôi bột đã được rải xuống để “vô trùng hóa” những vùng trọng điểm. Nhưng quan trọng hơn cả vật chất là việc thắt chặt kỷ cương trong vận chuyển và giết mổ. Ông Nguyễn Hữu Thọ, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ đi dập lửa, chúng tôi đang xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm. Các trạm thú y khu vực phải đóng vai trò là những ‘vệ tinh’ cảm biến, phát hiện ngay khi dịch còn trong trứng nước. Việc xử lý nghiêm các trường hợp buôn bán lợn lậu không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà là hành động bảo vệ sinh kế cho hàng vạn hộ dân khác.”
Tại xã Ngọc Thiện các biện pháp phòng, chống dịch cũng được triển khai đồng bộ. Theo ông Hoàng Văn Tuyển, Chủ tịch UBND xã, để bảo đảm an toàn cho đàn vật nuôi, xã tăng cường thông tin, tuyên truyền về tình hình dịch bệnh để người dân nắm bắt và chủ động phòng, chống; yêu cầu các trang trại chăn nuôi quy mô lớn thực hiện các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học để kiểm soát dịch bệnh hiệu quả. UBND xã cũng chỉ đạo cán bộ chuyên môn thực hiện kiểm tra việc vệ sinh tiêu độc khử trùng tại hộ có dịch, các hố tiêu hủy để có biện pháp xử lý kịp thời.
Chúng ta đang sống trong những ngày thời tiết chuyển mùa – giai đoạn nhạy cảm nhất khi độ ẩm và nhiệt độ tạo điều kiện lý tưởng cho virus DTLCP trỗi dậy. Đây là lúc bản lĩnh của cả hệ thống chính trị và cộng đồng người chăn nuôi cần được phát huy cao độ. Chuyển đổi từ chăn nuôi truyền thống, nhỏ lẻ sang mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, có kiểm soát dữ liệu không còn là một lựa chọn “nên hay không”, mà là con đường duy nhất để tồn tại. Những trang trại như của ông Long, ông Dư không chỉ đang nuôi lợn, họ đang nuôi dưỡng một niềm tin mới cho ngành nông nghiệp Bắc Ninh: Rằng con người có thể làm chủ vận mệnh nếu có kiến thức, kỷ luật và sự đồng lòng.
“Lá chắn an toàn” không chỉ được dệt bằng vôi bột hay hóa chất, mà nó được kết tinh từ sự minh bạch trong khai báo dịch bệnh, từ ý thức cộng đồng của mỗi cá nhân và từ sự chỉ đạo sắc bén của nhà quản lý. Khi mỗi mắt xích trong chuỗi liên kết ấy đều vững chắc, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một tương lai bền vững cho đàn vật nuôi, giữ vững an ninh lương thực và ổn định sinh kế cho người dân trên hành trình hiện đại hóa nông thôn.
Nguyễn Tuấn
