(TĂCN)- Trước áp lực bão giá thức ăn chăn nuôi bủa vây cùng những đòi hỏi ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn môi trường, ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ buộc phải tái cơ cấu. Thay vì bấu víu vào mô hình tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – xả thải”, việc xoay trục sang kinh tế tuần hoàn, biến chất thải thành tài nguyên đang được thực chứng là hướng đi tất yếu, mang lại lợi ích kép cho cả nông hộ và hệ sinh thái.
Phụ phẩm trong chăn nuôi nếu được sử dụng đúng cách sẽ trở thành chất dinh dưỡng cho cả đất lẫn cây trồng.
Nhiều năm qua, bài toán chi phí đầu vào luôn là gánh nặng oằn vai người chăn nuôi. Sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên liệu thức ăn nhập khẩu khiến biên độ lợi nhuận của ngành liên tục bị bào mòn. Kèm theo đó, phương thức chăn nuôi cũ để lại hệ lụy không nhỏ về ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Trong bối cảnh đó, chăn nuôi tuần hoàn nổi lên không chỉ như một phao cứu sinh tạm thời mà đã trở thành một chiến lược sinh tồn dài hạn.
Theo TS. Nguyễn Văn Tuế, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Dabaco Việt Nam, bản chất của chăn nuôi tuần hoàn là đưa quá trình sản xuất tiệm cận với tự nhiên, bám sát triết lý “không chất thải, không phế phẩm”. Ở chu trình này, đầu ra của công đoạn này ngay lập tức được tái chế thành đầu vào của công đoạn khác. Thay vì xả thải trực tiếp ra môi trường, phân gia súc, gia cầm và phụ phẩm nông nghiệp được giữ lại, xử lý bằng công nghệ sinh học. Những mô hình từng phát triển manh mún như VAC (vườn – ao – chuồng), hệ thống hầm biogas, đệm lót sinh học hay nuôi trùn quế, ruồi lính đen nay đang được hệ thống hóa và áp dụng bài bản tại nhiều trang trại.
Minh chứng rõ nét nhất cho hiệu quả của vòng tuần hoàn này đang hiện diện tại Hợp tác xã Nông nghiệp Thuận Thới (xã Vĩnh Xuân, tỉnh Vĩnh Long). Đơn vị này đã mạnh dạn ứng dụng mô hình chăn nuôi bò thịt kết hợp nuôi trùn quế, tạo ra một hệ sinh thái khép kín mang lại giá trị kinh tế cao. Cụ thể, phân bò tươi được thu gom làm nguồn thức ăn dồi dào để nuôi trùn quế. Khối lượng sinh khối trùn thu hoạch được tiếp tục dùng làm nguồn đạm tự nhiên, giàu dinh dưỡng cho vật nuôi và thủy sản. Phần phân trùn còn lại được chế biến thành dòng phân bón hữu cơ chất lượng cao cung cấp cho các nhà vườn lân cận. Vòng lặp này giúp hợp tác xã đều đặn tung ra thị trường hàng chục tấn phân trùn và hàng nghìn lít đạm trùn mỗi tháng. Chi phí thức ăn chăn nuôi nhờ đó giảm sút đáng kể, trong khi bài toán xử lý chất thải – vốn tốn kém và nan giải – lại quay vòng trở thành một công đoạn sinh lời trực tiếp.
Vượt ra ngoài những con số về lợi nhuận tài chính, điểm sáng lớn nhất của chăn nuôi tuần hoàn nằm ở giá trị môi trường. Việc tận dụng triệt để phụ phẩm giúp khống chế mùi hôi, triệt tiêu mầm bệnh và giảm thiểu tối đa lượng phát thải khí nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan. Về tầm nhìn dài hạn, khi lượng phát thải được đo lường và kiểm kê minh bạch, các trang trại hoàn toàn có đủ điều kiện bước chân vào thị trường tín chỉ các-bon. Đây là dư địa phát triển cực kỳ tiềm năng, mở ra cơ hội biến “không khí sạch” thành dòng tiền mới cho nông hộ.
Nhìn rộng ra toàn quốc, giới chuyên gia nhận định khu vực này đang nắm giữ lợi thế vàng để bứt phá với kinh tế tuần hoàn nhờ khối lượng sinh khối khổng lồ. Hàng triệu tấn phụ phẩm từ rơm rạ, trấu, vỏ trái cây đến phụ phẩm chế biến thủy sản chính là nguồn nguyên liệu vô tận để vận hành các chu trình nông nghiệp khép kín.
Phương thức chăn nuôi tuần hoàn hiện mới chỉ áp dụng cho các mô hình trang trại có quy mô lớn.
Tuy nhiên, từ mô hình điểm bước ra sản xuất đại trà vẫn còn một khoảng cách không nhỏ. Để chăn nuôi tuần hoàn không chỉ dừng lại ở các hợp tác xã đơn lẻ, việc tháo gỡ các “nút thắt” về cơ chế là điều kiện tiên quyết. Nông dân đang khát các gói tín dụng xanh để mạnh tay đầu tư công nghệ, khát các chương trình chuyển giao kỹ thuật vận hành bài bản và khát một chuỗi liên kết tiêu thụ minh bạch. Chỉ khi các tiêu chuẩn môi trường được áp dụng thống nhất và có cái bắt tay chặt chẽ giữa Nhà nước – Nhà nông – Doanh nghiệp, chăn nuôi tuần hoàn mới thực sự định hình được diện mạo của một nền nông nghiệp hiện đại.
Đức Quang
