(TACN) – Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ và quỹ đất nông nghiệp liên tục bị thu hẹp, ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước một “bài toán sinh tử”. Làm thế nào để vừa duy trì tốc độ tăng trưởng, vừa bảo đảm nguồn cung thực phẩm an toàn cho thị trường? Thực tế cho thấy, tư duy phát triển kiểu cũ, vốn dựa dẫm vào việc mở rộng quy mô đàn một cách cơ học đã chạm ngưỡng giới hạn. Giờ đây, ứng dụng công nghệ cao, thắt chặt an toàn sinh học và liên kết chuỗi giá trị đang trở thành chiếc “chìa khóa vàng”, mở ra hướng đi tất yếu cho một nền chăn nuôi hiện đại, bền vững.
Mô hình chăn nuôi công nghệ cao tại Công ty cổ phần Tiên Viên (phường Chương Mỹ).
Từ những “điểm sáng” công nghệ
Khảo sát thực tế tại các địa phương, chúng tôi ghi nhận một làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức chăn nuôi truyền thống sang tự động hóa toàn diện. Ngay tại Hà Nội, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã chủ động đi trước một bước, biến công nghệ thành “lá chắn” bảo vệ sản xuất trước làn sóng dịch bệnh.
Nằm tại phường Chương Mỹ, Công ty cổ phần Tiên Viên là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ cao từ rất sớm (năm 2001). Giám đốc Đặng Đình Tiên chia sẻ, trên diện tích khoảng 10ha, doanh nghiệp đang duy trì quy mô hơn 70.000 con gà đẻ trứng. Nhờ áp dụng quy trình chăn nuôi khép kín và kiểm soát nghiêm ngặt các khâu sản xuất, doanh nghiệp hiện cung ứng ra thị trường khoảng 2 triệu quả trứng và hơn 2 tấn thịt gà mỗi tháng cho hệ thống siêu thị, nhà hàng lớn. Đặc biệt, hệ thống chuồng kín cùng quy trình quản lý đồng bộ giúp doanh nghiệp kiểm soát hiệu quả dịch cúm gia cầm, hạn chế tối đa rủi ro sinh học và bảo đảm sản phẩm đáp ứng yêu cầu cao về an toàn thực phẩm.
Tương tự, tại thôn Rừng Dài (xã Tam Tiến, tỉnh Bắc Ninh), trang trại chuyên nuôi gà giống của gia đình bà Ngô Thị Ngân là một minh chứng sống động cho việc “giải phóng sức lao động” nhờ khoa học kỹ thuật. Dù sở hữu quy mô lên tới 10.000 gà bố mẹ và cung cấp ra thị trường hàng triệu con giống mỗi năm, toàn bộ hoạt động của trang trại này chỉ cần từ 2 đến 3 công nhân quản lý. Bà Ngân phấn khởi cho biết: “Nếu cứ nuôi theo kiểu cũ thì bấy nhiêu gà cần hàng chục người làm không hết việc. Nhưng nhờ đầu tư hệ thống 3 lò điện ấp trứng, dàn quạt gió làm mát, cùng hệ thống máng ăn, máng nước uống và rửa chuồng hoàn toàn tự động, chúng tôi vừa tiết kiệm chi phí, vừa nâng cao chất lượng. Hiện mỗi ngày trang trại xuất bán ổn định 4.500 – 5.000 con giống chất lượng cao cho người nuôi trong và ngoài tỉnh.
Lấy mô hình 3F làm “hạt nhân”
Theo ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tỷ lệ chăn nuôi theo hình thức trang trại công nghiệp hiện nay của cả nước đã đạt từ 55 – 56% đối với gia súc và khoảng 56 – 58% đối với gia cầm. Đây là một con số biết nói, minh chứng cho sự chuyển dịch cơ cấu ngành một cách rõ nét nhằm nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng sản phẩm.
Trong dòng chảy đó, sự tham gia sâu rộng của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn đóng vai trò là “đầu tàu” dẫn dắt các hợp tác xã và hộ nông dân bước vào chuỗi sản xuất khép kín. Nổi bật nhất hiện nay là mô hình 3F (Feed – Farm – Food) – chu trình khép kín hoàn hảo từ thức ăn chăn nuôi, trang trại sản xuất đến thực phẩm trên bàn ăn. Việc chủ động hoàn toàn chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp triệt tiêu các chi phí trung gian, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, ổn định đầu ra và thiết lập hệ thống an toàn sinh học nhiều lớp để bảo vệ đàn vật nuôi.
Ông Nguyễn Kiệt, Giám đốc Công ty TNHH Thức ăn chăn nuôi Fago – Chi nhánh miền Trung khẳng định: “Lựa chọn mô hình 3F là con đường duy nhất để kiểm soát chất lượng và phát triển bền vững. Khi chủ động được từ thức ăn, con giống cho đến đầu ra sản phẩm, doanh nghiệp không chỉ giảm thiểu tối đa rủi ro thị trường mà còn nâng cao giá trị gia tăng trên từng sản phẩm”.
Làn sóng dịch chuyển này đang lan tỏa mạnh mẽ ra các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên. Tại Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 66 dự án chăn nuôi với tổng vốn đầu tư vượt mức 10.000 tỷ đồng. Ngay trong quý I năm 2026, sản lượng thịt hơi của tỉnh đã đạt gần 97.700 tấn, ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ so với cùng kỳ năm trước. Tại Gia Lai, chăn nuôi chính thức trở thành một trong những trụ cột kinh tế cốt lõi của ngành nông nghiệp địa phương khi thu hút gần 270 dự án đầu tư, tập trung vào các trang trại công nghiệp hiện đại gắn liền với thị trường tiêu thụ. Các “ông lớn” trong ngành như: Ba Huân, TH True Milk hay Tập đoàn DABACO đang liên tục thiết lập những quy chuẩn mới cho ngành thông qua việc ứng dụng công nghệ cao trong quản lý đàn, tự động hóa chuồng trại và kiểm soát môi trường chuồng nuôi, hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững.
Nhận diện rào cản và bài toán phát triển bền vững
Dù đạt được những bước tiến ngoạn mục, ngành chăn nuôi Việt vẫn đang phải đối mặt với những “nút thắt” cố hữu đầy thách thức. Theo ông Phạm Kim Đăng, các rào cản lớn nhất hiện nay đó là nguồn cung thức ăn chăn nuôi trong nước vẫn chưa tự chủ, khiến chi phí sản xuất luôn ở mức cao và dễ bị tổn thương trước các xung đột địa chính trị toàn cầu cũng như biến động giá từ thị trường thế giới. Bên cạnh đó, các loại dịch bệnh nguy hiểm như dịch tả lợn châu Phi, lở mồm long móng, hay cúm gia cầm vẫn luôn tiềm ẩn những rủi ro khó lường. Các thị trường xuất khẩu cao cấp liên tục nâng cao tiêu chuẩn về phúc lợi động vật và tính minh bạch trong quy trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Để hóa giải những thách thức trên, ngành chăn nuôi buộc phải đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất con giống, thức ăn, chăn nuôi đến khâu chế biến và phân phối. Việc liên kết chặt chẽ giữa ba nhà: Doanh nghiệp – Hợp tác xã – Nông hộ sẽ tạo ra một hệ sinh thái giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí đầu vào và chia sẻ rủi ro khi thị trường biến động.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số được xem là giải pháp trung tâm trong giai đoạn tới. Theo chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, ngành chăn nuôi Việt Nam được định hướng phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, gắn với chuỗi giá trị và kinh tế thị trường, bảo đảm an toàn sinh học và thân thiện với môi trường. Mục tiêu đến năm 2030, chăn nuôi trở thành ngành sản xuất hàng hóa có sức cạnh tranh cao, với phần lớn sản phẩm được sản xuất trong các trang trại chuyên nghiệp, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu tiêu dùng trong nước và phục vụ xuất khẩu.
Cuộc đua công nghệ trong ngành chăn nuôi không còn là sân chơi thử nghiệm, mà đã trở thành xu thế tất yếu để sinh tồn. Sự kết hợp giữa tư duy sản xuất hiện đại của doanh nghiệp, sự nhạy bén ứng dụng khoa học công nghệ và một cái bắt tay chặt chẽ trong chuỗi giá trị chắc chắn sẽ là bệ phóng vững chắc, đưa ngành chăn nuôi Việt Nam cất cánh bền vững trong giai đoạn mới.
Xuân Thủy
