Trong dòng chảy của nền kinh tế thị trường, khi nhu cầu về thực phẩm sạch không còn là mong muốn xa xỉ mà trở thành quyền lợi cơ bản của người dân, công tác quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm tươi sống đang đứng trước những đòi hỏi khắt khe hơn bao giờ hết. Tại Bắc Ninh, cuộc chiến chống thực phẩm bẩn và kiểm soát dịch bệnh không chỉ diễn ra trên các văn bản chỉ đạo, mà đang được cụ thể hóa bằng những “lá chắn” trách nhiệm tại các cơ sở buôn bán, giết mổ động vật.
Công nhân Công ty trách nhiệm hữu hạn Chế biến thực phẩm Sonchickens, phường Việt Yên lọc sản phẩm thịt gà.
Nhìn vào bức tranh tổng thể, việc siết chặt kỷ cương trong khâu giết mổ, sơ chế chính là chìa khóa để giải quyết bài toán gốc rễ: Làm sao để miếng thịt trên bàn ăn mỗi gia đình thực sự an toàn?
Những “điểm sáng” từ mô hình bán công nghiệp
Thực tiễn cho thấy, sự chuyển dịch từ giết mổ thủ công, nhỏ lẻ sang mô hình bán công nghiệp là bước đi tất yếu để nâng cao giá trị ngành chăn nuôi và bảo đảm vệ sinh thú y. Điển hình như Hợp tác xã (HTX) Sản xuất vườn ao chuồng Tiến Thịnh tại phường Đào Viên là minh chứng rõ nét cho tư duy này. Với quy mô duy trì từ 1.500 đến 2.000 con lợn thịt, ông Đào Viết Xuê – Giám đốc HTX đã sớm nhận ra rằng: Nếu chỉ chăn nuôi giỏi mà buông lỏng khâu giết mổ, giá trị sản phẩm sẽ bị kéo thấp bởi rủi ro nhiễm khuẩn. Để nâng cao giá trị sản phẩm, ngoài chăn nuôi theo hướng an toàn, Hợp tác xã đầu tư dây chuyền giết mổ bán công nghiệp với công suất 40 con/ngày. Tại đây, sự hiện diện của cán bộ thú y không chỉ là thủ tục, mà là sự bảo chứng cho tính pháp lý và an toàn của mỗi sản phẩm xuất xưởng. Mọi quy chuẩn từ kiểm dịch trước giết mổ đến vệ sinh sau chế biến đều được tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng tinh thần của Luật Thú y.
Tương tự, tại HTX Nông nghiệp hữu cơ Bình Minh (xã Hiệp Hòa), bài toán nguồn gốc đã được giải quyết triệt để. Bằng việc bắt tay với các “ông lớn” như CP hay DABACO, đơn vị này đã thiết lập một rào cản kỹ thuật ngay từ đầu vào. Khi nguyên liệu đầu vào đã sạch và được kiểm chứng, kết hợp với quy trình giết mổ treo hiện đại, sản phẩm của HTX dễ dàng chinh phục được các thị trường khó tính như hệ thống siêu thị và bếp ăn trường học tại Thủ đô Hà Nội.
Áp lực tại các “điểm nóng” trung chuyển và chế biến gia cầm
Không chỉ có thịt lợn, phân khúc gia cầm và các trung tâm trung chuyển động vật cũng là những địa bàn trọng yếu cần được giám sát đặc biệt. Trung tâm bán lợn CP tại phường Việt Yên, với lưu lượng từ 300 – 500 con mỗi ngày từ khắp các tỉnh, thành đổ về, chính là một “phép thử” lớn cho công tác phòng, chống dịch bệnh.
Tại đây, rủi ro lây nhiễm chéo luôn hiện hữu. Tuy nhiên, bằng việc thiết lập quy trình “nội bất xuất, ngoại bất nhập” đối với mầm bệnh qua các khâu tiêu độc, khử trùng nghiêm ngặt từ phương tiện vận chuyển đến khách hàng ra vào, trung tâm đã duy trì được sự ổn định cho dòng chảy hàng hóa.
Trên mặt trận gia cầm, sự hoạt động của các nhà máy thực phẩm như Phú Thành DT (xã Tam Tiến) hay Son Chicken (phường Việt Yên) đang định hình lại khái niệm giết mổ an toàn. Mỗi ngày, Nhà máy thực phẩm Son Chicken, tổ dân phố Đài Sơn, phường Việt Yên giết mổ, sơ chế từ 3.000-4.000 con gia cầm cung cấp cho khoảng 30 các bếp ăn doanh nghiệp thuộc khu công nghiệp và 40 trường học trong tỉnh và thành phố Hà Nội. Theo ông Nguyễn Ngọc Sơn, Giám đốc Nhà máy, toàn bộ gia cầm giết mổ, chế biến tại nhà máy được nhập từ các doanh nghiệp, tập đoàn chăn nuôi lớn như: Japfa, De hues… tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, Ninh Bình, có giấy chứng nhận kiểm dịch, kiểm tra tồn dư kháng sinh và các vi sinh vật có hại, nguy cơ ô nhiễm thực phẩm.
Nghịch lý giữa con số và thực trạng quản lý
Toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 1.957 cơ sở giết mổ, gia súc gia cầm, trong đó chỉ có 1 cơ sở giết mổ tập trung thuộc Công ty cổ phần Tập đoàn DABACO Việt Nam, 3 cơ sở giết mổ bán công nghiệp có dây chuyền giết mổ treo, còn lại là các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ nằm xen kẽ trong các khu dân cư. Cùng với các cơ sở giết mổ tập trung, bán công nghiệp, toàn tỉnh có 6 cơ sở được cấp mã số dấu kiểm soát giết mổ và có cán bộ thú y trực tiếp thực hiện kiểm soát, trong đó mỗi cơ sở gồm 1-2 cán bộ chuyên môn trực thuộc Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh.
Đây chính là “điểm yếu chí tử” trong công tác quản lý. Khi việc giết mổ diễn ra phân tán trong các hộ gia đình, lực lượng thú y mỏng khó lòng bao quát hết mọi ngóc ngách. Điều này dẫn đến tình trạng “thịt không dấu”, “thịt lậu” vẫn âm thầm len lỏi vào các chợ cóc, chợ tạm, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.
Ông Đào Tiến Khuynh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Bắc Ninh đã thẳng thắn chỉ ra rằng: Ý thức chấp hành pháp luật thú y của một bộ phận người dân và hộ kinh doanh còn hạn chế chính là rào cản lớn nhất. Tâm lý tiện đâu làm đó, ham rẻ, bỏ qua quy trình kiểm dịch vẫn còn khá phổ biến.
Để quản chặt hoạt động buôn bán, giết mổ động vật trong thời gian tới, cần một chiến lược mang tính tổng thể và quyết liệt hơn. Đó là cần có lộ trình cụ thể để chấm dứt hoạt động của các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ không đủ điều kiện. Việc rà soát, lựa chọn và nâng cấp các cơ sở hiện có thành điểm giết mổ tập trung tạm thời là bước đệm cần thiết để đưa hoạt động này vào guồng quay quản lý chuyên nghiệp.
Cùng với đó là tăng cường chế tài và hậu kiểm: Việc thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành cơ động là động thái tích cực, nhưng cần được duy trì thường xuyên, đột xuất. Các vi phạm về nguồn gốc động vật, vận chuyển sản phẩm không có giấy kiểm dịch phải được xử lý nghiêm, không có vùng cấm.
Thay đổi hành vi người tiêu dùng: Đây là khâu then chốt. Khi người tiêu dùng nói “không” với thịt không rõ nguồn gốc, các cơ sở giết mổ lậu sẽ tự triệt tiêu vì không còn đất sống. Công tác truyền thông cần thực chất hơn, chỉ rõ những nguy cơ bệnh tật từ thực phẩm không an toàn. Bên cạnh đó Nhà nước cần có chính sách ưu đãi về mặt bằng, vốn và công nghệ để khuyến khích nhiều hơn nữa các đơn vị đầu tư vào dây chuyền giết mổ hiện đại, chuyển từ “bán công nghiệp” lên “công nghiệp” hoàn toàn.
Có thể thấy, quản lý giết mổ động vật không chỉ là nhiệm vụ của ngành thú y, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Một miếng thịt sạch bắt đầu từ một chuồng trại an toàn, qua một quy trình giết mổ văn minh và kết thúc bằng sự lựa chọn thông thái của người tiêu dùng. Chỉ khi chúng ta thiết lập được sự đồng bộ đó, “lá chắn” an toàn thực phẩm mới thực sự vững chắc trước mọi làn sóng dịch bệnh.
Nguyễn Tuấn
(Báo và PTTH Bắc Ninh)
