(TĂCN) – Trong bối cảnh ngành chăn nuôi Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang quy mô công nghiệp và hội nhập sâu rộng, việc bảo vệ đàn gia súc, gia cầm trước những biến chủng phức tạp của dịch bệnh không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là vấn đề an ninh thực phẩm quốc gia. Ngày 2/5/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ban hành Quyết định số 779/QĐ-TTg đặt nền móng cho một cuộc cách mạng trong công tác phòng, chống dịch bệnh động vật giai đoạn 2026 – 2030, trọng tâm là ba “mặt trận” khốc liệt: Cúm gia cầm, Lở mồm long móng và Dịch tả lợn Châu Phi.
Nhìn vào nội dung của Kế hoạch quốc gia vừa được ban hành, có thể thấy một sự thay đổi căn bản về tư duy quản lý: Chuyển từ “ứng phó thụ động” sang “phòng ngừa chủ động” dựa trên nền tảng khoa học và dữ liệu. Mục tiêu tổng quát không dừng lại ở việc dập tắt các ổ dịch nhỏ lẻ mà hướng tới việc nâng cao năng lực toàn diện cho hệ thống thú y quốc gia. Chính phủ xác định rõ, để phát triển bền vững theo đúng Chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn 2045, chúng ta cần một hệ thống phòng, chống dịch bệnh động vật hiện đại, đồng bộ và hiệu quả. Điểm đáng chú ý trong lần này là yêu cầu sự phù hợp tuyệt đối với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đảm bảo mệnh lệnh chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương đến tận cơ sở sản xuất.
Kế hoạch đặt ra yêu cầu, Cúm gia cầm (CGC): Giảm tối thiểu 30% số ổ dịch so với trung bình giai đoạn 2019-2025. Lở mồm long móng (LMLM): Giảm 30% số ổ dịch và lượng gia súc tiêu hủy so với giai đoạn 2021-2025. Dịch tả lợn Châu Phi (DTLCP): Giảm 30% thiệt hại về đầu con tiêu hủy so với giai đoạn 2020-2025. Đây không chỉ là những con số thống kê; đó là “lời cam kết” về sự an toàn cho sinh kế của hàng triệu hộ nông dân và sự ổn định của thị trường thực phẩm trong nước.
Một trong những điểm mới mang tính đột phá của Kế hoạch 2026 – 2030 chính là cơ chế “Phân cấp và Cá thể hóa trách nhiệm”. Chính phủ khẳng định các chỉ tiêu quốc gia chỉ là khung tham chiếu; sức sống của Kế hoạch nằm ở sự chủ động của từng địa phương.
UBND cấp tỉnh không còn là đơn vị “chờ lệnh” mà phải là người cầm lái. Căn cứ vào đặc thù dịch tễ, quy mô đàn vật nuôi và năng lực ngân sách, lãnh đạo tỉnh phải tự xác định lộ trình riêng, địa bàn ưu tiên và các giải pháp đặc thù. Điều này giúp loại bỏ tình trạng “cào bằng” giữa một tỉnh trọng điểm chăn nuôi lợn ở miền Bắc với một địa phương có thế mạnh nuôi gia cầm ở miền Tây. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò là “Tổng tư lệnh” về kỹ thuật: hướng dẫn chuyên môn, giám sát, kiểm tra và đánh giá độc lập. Sự tách bạch giữa quản lý nhà nước và thực thi trực tiếp tại địa phương sẽ tạo ra cơ chế giám sát chéo, hạn chế tối đa việc giấu dịch hay báo cáo thành tích sai lệch.
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Kế hoạch đề ra 10 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện thể chế: Tạo hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng cho thú y và chăn nuôi. An toàn sinh học (ATSH): Đây được coi là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất. Vaccine: Công cụ kỹ thuật cốt lõi để tạo miễn dịch cộng đồng cho đàn vật nuôi. Giám sát dịch bệnh: Hệ thống “radar” cảnh báo sớm mọi biến động của vi rút. Xử lý dịch: Phản ứng nhanh, quyết liệt để bao vây, dập dịch ngay từ giờ đầu. Kiểm soát lưu thông: Chặt đứt các chuỗi truyền nhiễm qua vận chuyển và giết mổ. Vùng an toàn dịch bệnh: Xây dựng các “ốc đảo” an toàn để hướng tới xuất khẩu. Nghiên cứu khoa học: Ứng dụng công nghệ mới trong chẩn đoán và chế phẩm sinh học. Truyền thông: Thay đổi nhận thức, chuyển từ thói quen chăn nuôi truyền thống sang chuyên nghiệp. Hợp tác quốc tế: Tiếp cận nguồn lực và kinh nghiệm toàn cầu.
Nếu có một giải pháp xuyên suốt và mang tính quyết định, đó chính là An toàn sinh học. Kinh nghiệm đau thương từ các đợt bùng phát Dịch tả lợn Châu Phi trước đây đã dạy chúng ta rằng: Không có loại thuốc nào hiệu quả bằng việc ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập. Kế hoạch nhấn mạnh việc tổ chức chăn nuôi theo chuỗi giá trị. Đối với các trang trại lớn, ATSH là yêu cầu bắt buộc, bao gồm kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện, xử lý nước uống, thức ăn và đặc biệt là hệ thống xử lý xác động vật, chất thải. Đối với chăn nuôi nông hộ, khu vực vốn được coi là “mắt xích yếu nhất” – Chính phủ yêu cầu các địa phương phải hướng dẫn cụ thể các biện pháp vệ sinh, không sử dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý và thực hiện nghiêm túc việc kê khai hoạt động chăn nuôi. Việc “làm sạch” môi trường thông qua các đợt tổng vệ sinh, tiêu độc khử trùng định kỳ và đột xuất sẽ được nâng lên thành một quy trình chuẩn hóa, không còn mang tính phong trào.
Một điểm nhấn quan trọng trong Quyết định 779 là chiến lược phòng bệnh bằng vaccine. Đối với bệnh LMLM và CGC, lộ trình tiêm phòng đã có tiền lệ thành công. Tuy nhiên, với DTLCP – một căn bệnh từng gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi toàn cầu, Kế hoạch đã đưa ra những chỉ đạo rất thận trọng và khoa học. Việc sử dụng vaccine DTLCP sẽ không được triển khai ồ ạt mà căn cứ sát sao vào: Kết quả giám sát lưu hành của vi rút tại từng địa điểm. Các loại vaccine đã được cấp phép chính thức. Hướng dẫn cụ thể của cơ quan thú y chuyên ngành về đối tượng và thời điểm sử dụng.
Đây là cách tiếp cận bài bản, tránh tâm lý chủ quan khi có vaccine mà lơ là các biện pháp an toàn sinh học. Vaccine và ATSH phải là “hai chân” song hành trong chiến lược bảo vệ đàn vật nuôi.
Quyết định số 779/QĐ-TTg của Chính phủ không chỉ là một văn bản hành chính; nó là một chiến lược hành động có tính kế thừa và phát triển. Trong giai đoạn 2026 – 2030, thách thức từ biến đổi khí hậu và sự giao thoa thương mại toàn cầu sẽ còn khiến dịch bệnh diễn biến phức tạp hơn. Tuy nhiên, với một lộ trình rõ ràng, sự phân cấp trách nhiệm quyết liệt và việc ưu tiên nguồn lực cho khoa học kỹ thuật, chúng ta có quyền tin tưởng vào một diện mạo mới cho ngành chăn nuôi Việt Nam. Đó là một ngành nông nghiệp thông minh, nơi mà dịch bệnh không còn là nỗi ám ảnh thường trực, và sản phẩm chăn nuôi Việt Nam hoàn toàn đủ tự tin bước ra thế giới với tấm hộ chiếu “An toàn dịch bệnh”.
Hành trình 5 năm tới đã bắt đầu từ những quyết sách của ngày hôm nay. Vấn đề còn lại nằm ở tinh thần trách nhiệm của mỗi địa phương và sự đồng lòng của mỗi người chăn nuôi trên cả nước.
Xuân Thủy
