(TĂCN) – Trong một thế giới phẳng, một đốm lửa bùng phát tại eo biển Hormuz có thể lập tức làm “nóng” mặt bằng giá cả tại một đại lý thức ăn chăn nuôi tận Việt Nam. Cuộc xung đột tại Trung Đông đầu năm 2026 không chỉ là câu chuyện địa chính trị xa xôi, mà đang trực tiếp vẽ lại bản đồ chi phí nông nghiệp toàn cầu. Khi giá khô đậu tương nội địa “nhảy múa” theo từng tiếng súng, ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước một phép thử sinh tồn: Liệu chúng ta có đủ sức vượt qua gọng kìm “chi phí đẩy” để bảo vệ sinh kế cho nhà nông?
Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào nhập khẩu nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi.
Trung Đông không chỉ có dầu mỏ
Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng minh, bất kỳ một biến động nào tại “rốn dầu” Trung Đông đều tạo ra một cú sốc điện cực mạnh lên hệ thống tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, khác với cuộc xung đột Nga – Ukraine vốn đánh thẳng vào “giỏ bánh mì” (nguồn cung nông sản trực tiếp), cuộc xung đột tại Iran năm 2026 lại tấn công theo một con đường gián tiếp nhưng cực kỳ hiểm hóc: Chi phí đầu vào.
Trung Đông không phải là vựa ngô hay đậu tương lớn, nhưng đây lại là “nhà bếp” tạo ra năng lượng và phân bón – hai yếu tố chiếm tỷ trọng trọng yếu trong giá thành nông sản. Khi eo biển Hormuz yết hầu vận tải biển bị đe dọa, giá dầu thô vọt lên trên 90 USD/thùng, kéo theo sự hoảng loạn của chuỗi cung ứng. Điều này tạo ra một sự khác biệt căn bản: Nếu xung đột Nga – Ukraine gây thiếu hụt nguồn cung (không có hàng để mua), thì xung đột tại Iran lại gây ra tình trạng đội giá thành (có hàng nhưng giá quá cao).
Đối với người nông dân, ngô và đậu tương không chỉ lớn lên bằng đất và nước, mà còn bằng dầu diesel và phân đạm. Khí đốt tự nhiên từ vùng Vịnh là nguyên liệu then chốt để sản xuất phân nitơ. Khi vùng vịnh bất ổn, giá urê đã nhảy vọt từ dưới 500 USD/tấn lên hơn 650 USD/tấn chỉ trong nửa tháng.
Nhiên liệu diesel tăng vọt cũng làm tăng mọi chi phí từ thuê máy cày đến vận chuyển. Sự tăng giá này đã phản ánh rõ nét trên sàn giao dịch Chicago. Giá ngô kỳ hạn tháng 12/2026 đã có lúc chạm mốc 4,90 USD/bushel. Tuy nhiên, thị trường hiện đang bị kẹp giữa “gọng kìm” đa diện: Một mặt là chi phí đẩy từ Trung Đông, mặt khác là áp lực cầu yếu từ các thị trường lớn như Trung Quốc.
Xung đột tại Trung Đông đã đẩy chi phí sản xuất thức ăn chăn nuôi tăng cao.
Thị trường nội địa Việt Nam – “Sóng” từ biển đã tràn vào kho bãi
Việt Nam, với đặc thù phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu (chiếm khoảng 70-80% nhu cầu sản xuất TĂCN), chính là nơi cảm nhận rõ rệt nhất “cơn rung chấn” này. Dữ liệu thực tế cho thấy giá chào nhập khẩu ngô và khô đậu tương về Việt Nam đã tăng khoảng 20 USD/tấn so với cuối tháng 2/2026. Điều đáng nói là mức tăng này không chỉ đến từ giá sàn thế giới mà chủ yếu do giá chào basis (chênh lệch giữa giá giao ngay và giá kỳ hạn) tăng mạnh. Chi phí vận tải biển và bảo hiểm rủi ro qua các vùng chiến sự đã trực tiếp cộng thêm vào giá thành.
Mặt hàng khô đậu tương ghi nhận mức biến động nhạy cảm nhất. Chỉ trong vòng nửa tháng, giá nội địa đã tăng gần 1.000 đồng/kg. Nguyên nhân kép đến từ việc chi phí nhập khẩu tăng và nguồn cung bị thu hẹp. Trong Quý I/2026, lượng khô đậu tương về Việt Nam giảm mạnh so với cùng kỳ. Khi nguồn cung thấp, tâm lý “mua đuổi” hoặc “găm hàng” của các đơn vị thương mại càng đẩy giá giao ngay lên nhanh hơn.
Ngược lại với khô đậu tương, thị trường ngô nội địa hiện vẫn khá dồi dào nhờ lượng hàng nhập từ trước và sự thay thế của lúa mì giá cạnh tranh. Giá ngô chỉ tăng nhẹ khoảng 300 đồng/kg. Tuy nhiên, đây chỉ là sự ổn định tạm thời nhờ lượng tồn kho. Khi “kho đệm” này cạn kiệt, giá ngô sẽ sớm bắt kịp đà tăng chung của thị trường thế giới. Dựa trên diễn biến địa chính trị và số liệu cung cầu, thị trường TĂCN Việt Nam trong thời gian tới sẽ chịu ảnh hưởng theo 3 hướng chính:
Thứ nhất, nếu xung đột Trung Đông không hạ nhiệt trước mùa hè 2026, giá năng lượng sẽ ngấm sâu vào toàn bộ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp sản xuất TĂCN trong nước sẽ buộc phải tăng giá bán cám thành phẩm thêm nhiều đợt để bù đắp chi phí nhập khẩu. Điều này tạo áp lực trực tiếp lên người chăn nuôi lợn, gà – vốn đang chật vật với giá bán đầu ra bấp bênh.
Thứ hai, để sống sót, các nhà máy sẽ phải linh hoạt thay đổi công thức. Chúng ta sẽ chứng kiến sự dịch chuyển từ việc sử dụng ngô sang lúa mì hoặc các phụ phẩm nông nghiệp nội địa. Tuy nhiên, việc thay đổi công thức cũng có giới hạn để đảm bảo chất lượng dinh dưỡng cho vật nuôi.
Thứ ba, tâm lý mua hàng “cầm chừng” của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là một con dao hai lưỡi. Nó giúp hạn chế rủi ro nếu giá thế giới quay đầu giảm, nhưng lại khiến chúng ta dễ rơi vào tình trạng thiếu hàng cục bộ khi tiến độ giao hàng từ Nam Mỹ hay Mỹ bị chậm. Khi đó, những đợt “sốt giá” ngắn hạn sẽ xuất hiện thường xuyên hơn.
Lời giải cho bài toán sinh tồn của ngành chăn nuôi Việt
Cuộc xung đột tại Iran là lời nhắc nhở rằng nông nghiệp hiện đại là cuộc chơi của thông tin và quản trị rủi ro. Đối với người chăn nuôi và doanh nghiệp Việt Nam, chúng ta không thể thay đổi tình hình thế giới, nhưng có thể thay đổi cách ứng phó.
Với doanh nghiệp: Cần chủ động hơn trong chiến lược nhập khẩu, không nên quá phụ thuộc vào mua hàng giao ngay (spot). Việc sử dụng các công cụ bảo hiểm rủi ro giá cả trên sàn chứng khoán nông sản là điều cần được tính tới một cách chuyên nghiệp.
Với người chăn nuôi: Trong bối cảnh chi phí chắc chắn sẽ neo cao trong dài hạn, việc tối ưu hóa quy trình để giảm hệ số tiêu tốn thức ăn là con đường duy nhất. “Tiết kiệm từng hạt cám” lúc này không còn là khẩu hiệu, mà là điều kiện sống còn. Bà con chăn nuôi lợn cần hết sức thận trọng với việc tái đàn nếu không có nguồn lực tài chính dự phòng đủ mạnh.
Với cơ quan quản lý: Cần có những chính sách hỗ trợ kịp thời về thuế nhập khẩu hoặc các giải pháp logistics để hạ nhiệt chi phí cho doanh nghiệp, đảm bảo an ninh nguồn cung nguyên liệu.
Xung đột có thể ở cách chúng ta nửa vòng trái đất, nhưng cái giá của nó hiện hữu ngay trong từng bữa ăn, từng bát cám của con lợn, con gà. Sự cẩn trọng, khả năng dự báo và chuẩn bị kịch bản ứng phó cho một thời kỳ giá cao kéo dài là con đường duy nhất để ngành chăn nuôi Việt Nam tồn tại và vượt qua “cơn rung chấn” địa chính trị này.
Quang Phương
