(TĂCN) – Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang trải qua những đợt điều chỉnh sâu sắc về chuỗi cung ứng và chi phí logistics, ngành nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là lĩnh vực chăn nuôi cũng không nằm ngoài vòng xoáy của những biến động này. Theo số liệu thống kê mới nhất về hoạt động ngoại thương, kim ngạch nhập khẩu thức ăn gia súc và nguyên liệu trong 2 tháng đầu năm 2026 đã phác thảo nên một bức tranh đầy tính dự báo: Một sự sụt giảm mạnh về quy mô tổng thể song hành cùng một cuộc dịch chuyển cơ cấu thị trường mang tính bước ngoặt.
2 tháng đầu năm 2026, Việt Nam chi 633 triệu USD nhập khẩu thức ăn gia súc và nguyên liệu.
Toàn cảnh bức tranh nhập khẩu – Sự sụt giảm mang tính chu kỳ hay tín hiệu điều chỉnh?
Theo số liệu thống kê cho thấy, tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng thức ăn gia súc và nguyên liệu của Việt Nam trong 2 tháng đầu năm 2026 chỉ đạt trên 633 triệu USD, giảm mạnh 21,22% so với cùng kỳ năm 2025. Nếu nhìn sâu hơn vào số liệu của tháng 2/2026, giá trị nhập khẩu chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn khoảng 258,17 triệu USD, ghi nhận mức giảm sâu 33,56% so với tháng trước đó và đặc biệt là mức rơi thẳng đứng 48,28% khi đặt lên bàn cân với cùng kỳ năm ngoái.
Sự sụt giảm này không đơn thuần là những con số thống kê khô khan, mà nó phản ánh những chuyển biến thực tế trong lòng nền kinh tế nông nghiệp nội địa.
Lý giải cho xu hướng này, nhiều chuyên gia cho rằng, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ngành chăn nuôi trong nước có thể đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc, giảm đàn hoặc tối ưu hóa hiệu suất sử dụng thức ăn để đối phó với áp lực chi phí. Các doanh nghiệp đầu đàn đã có sự thay đổi trong tư duy quản trị rủi ro, chuyển từ nhập khẩu ồ ạt sang nhập khẩu theo điểm rơi thị trường nhằm tránh bẫy giá cao.
Bên cạnh đó, những nỗ lực của Chính phủ trong việc khuyến khích sử dụng nguyên liệu thay thế tại địa phương phần nào đã bắt đầu phát huy tác dụng, làm giảm áp lực phụ thuộc vào hàng nhập khẩu.
Cuộc xoay trục ngoạn mục – Hoa Kỳ vươn mình, Argentina thoái trào
Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong báo cáo giai đoạn này chính là sự thay đổi vị thế giữa các cường quốc cung ứng nông sản. Lần đầu tiên trong nhiều năm, trật tự thị trường đã được thiết lập lại một cách rõ nét.
Với kim ngạch đạt 167,47 triệu USD, chiếm tới 26,5% thị phần tổng thể, Hoa Kỳ đã chính thức vươn lên trở thành nhà cung cấp lớn nhất của Việt Nam. Mức tăng trưởng bứt phá 48,79% trong bối cảnh thị trường chung đang đi xuống là một hiện tượng cần được phân tích kỹ lưỡng. Điều này cho thấy sự tín nhiệm tuyệt đối của các doanh nghiệp Việt đối với nguồn cung ổn định và chất lượng tiêu chuẩn hóa cao từ Bắc Mỹ.
Trái ngược hoàn toàn với đà thăng hoa của Hoa Kỳ, Argentina – quốc gia vốn giữ vị thế “ngôi vương” cung cấp ngô và đậu tương cho Việt Nam trong nhiều năm đã chứng kiến một sự sụt giảm gây sốc. Kim ngạch từ thị trường này giảm tới 62,3%, chỉ còn đạt 137,6 triệu USD. Việc rơi xuống vị trí thứ hai không chỉ là sự mất mát về mặt con số mà còn là hồi chuông cảnh báo về tính bền vững của các nguồn cung từ khu vực Nam Mỹ trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, Trung Quốc vẫn duy trì vị thế vững chắc ở vị trí thứ ba với 62,32 triệu USD, tăng trưởng ổn định 32,8%. Tuy nhiên, điểm gây bất ngờ lớn nhất nằm ở các thị trường có quy mô nhỏ nhưng tăng trưởng theo cấp số nhân: Mexico (tăng 318,2%), Italia (tăng 245,4%) và Canada (tăng 158,7%). Sự xuất hiện của các đối tác này cho thấy tư duy “không bỏ trứng vào một giỏ” của các nhà nhập khẩu Việt Nam đang được thực thi triệt để.
Sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Công ty Nutreco.
Tại sao lại có sự dịch chuyển sang Bắc Mỹ?
Việc chuyển dịch từ Argentina sang Hoa Kỳ không phải là một quyết định nhất thời mang tính cảm tính, mà là kết quả của một quá trình tính toán chiến lược dựa trên bốn trụ cột cốt lõi:
Thứ nhất, Argentina trong giai đoạn cuối năm 2025 và đầu 2026 đã phải chịu tác động nặng nề của các chu kỳ thời tiết cực đoan như El Niño và La Niña. Hạn hán kéo dài tại các vùng trọng điểm sản xuất ngô và đậu tương đã làm tê liệt sản lượng, đẩy giá thành lên cao và làm mất đi tính dự báo của thị trường. Đối với các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam, sự bất ổn về nguồn cung là rủi ro lớn nhất đe dọa chuỗi giá trị. Do đó, việc rời bỏ một nguồn cung bấp bênh để tìm đến sự ổn định là lựa chọn sống còn.
Thứ hai, khác với sự phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên của Nam Mỹ, Hoa Kỳ sở hữu một nền nông nghiệp thâm canh với hệ thống dự báo khí tượng và công nghệ bảo quản hàng đầu thế giới. Khi thị trường toàn cầu biến động, các nhà cung cấp Hoa Kỳ thường đưa ra các hợp đồng kỳ hạn với mức giá cạnh tranh và cam kết giao hàng nghiêm ngặt. Sự tin tưởng của nhà nhập khẩu Việt Nam vào khả năng cung ứng liên tục chính là đòn bẩy giúp kim ngạch từ Hoa Kỳ tăng trưởng gần 50%.
Thứ ba, vị trí địa lý và hạ tầng cảng biển đóng vai trò quyết định trong việc hình thành giá thành sản phẩm cuối cùng. Hệ thống cảng biển phía Tây Hoa Kỳ, kết nối trực tiếp với trục Thái Bình Dương, mang lại ưu thế thông quan vượt trội so với các tuyến đường dài và phức tạp từ Nam Mỹ. Trong bối cảnh giá xăng dầu và cước vận tải biển thường xuyên biến động, việc rút ngắn thời gian vận chuyển không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giảm thiểu rủi ro hư hỏng hàng hóa và chi phí lưu kho bãi.
Thứ tư, ngành chăn nuôi Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Các nhà máy thức ăn chăn nuôi công nghệ cao đòi hỏi nguyên liệu đầu vào có độ đồng nhất tuyệt đối về hàm lượng dinh dưỡng và các chỉ số an toàn sinh học. Nguyên liệu từ Hoa Kỳ, với quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt của USDA, hoàn toàn đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe này, giúp doanh nghiệp nội địa nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh cho các sản phẩm thịt, trứng, sữa xuất khẩu.
Có thể nói, bức tranh nhập khẩu thức ăn chăn nuôi hai tháng đầu năm 2026 đã phác họa một “xu thế kép”: Sụt giảm về định lượng nhưng thăng hoa về định tính. Dù kim ngạch tổng thể giảm, nhưng cơ cấu thị trường lại đang trở nên lành mạnh và đa dạng hơn bao giờ hết.
Việc giảm dần sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống đầy rủi ro và tăng cường kết nối với các đối tác có nền tảng công nghệ cao như Hoa Kỳ, Canada hay các thị trường châu Âu (Italia) chứng tỏ tư duy linh hoạt và tầm nhìn dài hạn của các doanh nghiệp Việt Nam. Đây là bước đi chủ động nhằm xây dựng một “hàng rào bảo vệ” cho an ninh nguồn cung nguyên liệu đầu vào, đảm bảo cho ngành chăn nuôi phát triển bền vững trước những cơn sóng dữ của kinh tế toàn cầu.
Trong tương lai, xu hướng đa dạng hóa nguồn cung và ưu tiên chất lượng sẽ tiếp tục là kim chỉ nam. Việt Nam đang đứng trước cơ hội để không chỉ là một nhà nhập khẩu thuần túy, mà là một đối tác chiến lược có khả năng lựa chọn những nguồn lực tốt nhất từ thế giới để phục vụ cho sự nghiệp hiện đại hóa nông nghiệp nước nhà.
Đỗ Xuân
