(TĂCN) – Trong bức tranh tổng thể của nền nông nghiệp Việt Nam, ngành chăn nuôi đang có một cuộc chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ quy mô nông hộ nhỏ lẻ sang công nghiệp hóa tập trung. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về con số tổng đàn, mà là sự thay đổi về chất, nơi chuyển đổi số (CĐS) đóng vai trò là “trục xương sống” định hình lại toàn bộ diện mạo ngành theo hướng an toàn sinh học và bền vững.
Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng chuyển đổi số trong chăn nuôi đại gia súc.
Tại thủ phủ chăn nuôi Thái Nguyên, Công ty Cổ phần Chăn nuôi Công nghệ cao Thái Nguyên đang trở thành một hình mẫu điển hình cho mô hình “Trang trại xanh”. Với quy mô 2.400 lợn nái và 15.000 lợn thịt, doanh nghiệp này đã thiết lập một hệ sinh thái số khép kín. Thay vì quản trị bằng kinh nghiệm cảm tính, mọi thông số từ lượng thức ăn trong silo, hệ thống chiếu sáng thông minh đến lịch tiêm chủng của từng cá thể đều được số hóa. Ông Nguyễn Đức Hiếu, Giám đốc điều hành trang trại chia sẻ: Việc áp dụng CĐS đã giúp năng suất tăng từ 10-20%, trong khi chi phí sản xuất giảm tới 15%. Quan trọng hơn, hệ thống cảm biến hồng ngoại và camera AI đã tạo ra một “hàng rào ảo” ngăn chặn dịch bệnh từ xa, một yếu tố sống còn trong bối cảnh dịch tả lợn Châu Phi luôn rình rập.
Tại khu vực miền núi phía Bắc, Lào Cai cũng đang cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ khi xác định nông nghiệp số là trụ cột ưu tiên đến năm 2030. Tại đây, CĐS không còn là khái niệm xa vời mà đã hiện hữu trong từng quyết định của người nông dân. Điển hình như Công ty TNHH Đầm Mỏ hay hộ kinh doanh của anh Triệu Quốc Toàn, việc ứng dụng IoT và mã QR Code không chỉ giúp tối ưu hóa dinh dưỡng vật nuôi mà còn giải quyết bài toán khó nhất. Đó là việc truy xuất nguồn gốc. Khi mỗi sản phẩm “Gà H’Mông” hay “Lợn đen bản địa” có một định danh số, cánh cửa vào các chuỗi siêu thị hiện đại đã rộng mở hơn bao giờ hết. Điều này cho thấy CĐS giúp người chăn nuôi chuyển dịch từ trạng thái “ứng phó” thụ động sang “quản trị chủ động” dựa trên dữ liệu thời gian thực.
Tiếp giáp với các cửa ngõ tiêu thụ lớn, tỉnh Phú Thọ đã vươn lên thành trung tâm chăn nuôi lớn của miền Bắc với tổng đàn gia cầm gần 37 triệu con. Sự chuyển mình ở đây được thúc đẩy mạnh mẽ từ phía cơ quan quản lý. Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh đã kích hoạt hơn 32.000 tem kiểm dịch điện tử gắn mã QR, thay thế hoàn toàn cho phương thức khai báo giấy thủ công rườm rà và dễ sai sót. Việc số hóa dữ liệu kiểm dịch không chỉ giúp minh bạch hóa thị trường mà còn cho phép chính quyền phản ứng nhanh chóng với các ổ dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Hệ thống cho ăn, uống được tự động hóa giúp tiết kiệm đáng kể thức ăn chăn nuôi.
Nhìn rộng ra quy mô quốc gia, các “ông lớn” như Vinamilk, TH True Milk, Mavin hay Dabaco Việt Nam đã đi trước một bước trong việc xác lập tiêu chuẩn 4.0. Từ các “Resort bò sữa” sử dụng điện toán đám mây để quản lý sức khỏe đàn vật nuôi đến hệ thống quản trị nguồn lực ERP SAP S/4HANA của Mavin, tất cả đều chứng minh rằng: Công nghệ chính là chìa khóa để kiểm soát chi phí và tăng tính cạnh tranh trên sân nhà trước sức ép của thực phẩm nhập khẩu.
Tại Hội nghị Khoa học, công nghệ chăn nuôi và thú y toàn quốc lần thứ nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 28/3 ở Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là giải pháp rất quan trọng để tạo sự đột phát, phát triển nhanh, bền vững, tạo nền tảng để tái cấu trúc ngành chăn nuôi theo hướng hiện đại, hiệu quả và có sức cạnh tranh.
Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, ngành chăn nuôi hiện tạo ra giá trị khoảng 33 tỷ USD, chiếm 27–28% GDP, đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh thực phẩm cho hơn 100 triệu dân, đồng thời tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân. Ngành duy trì tốc độ tăng trưởng 4,5–6%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có quy mô chăn nuôi lớn trên thế giới, với đàn lợn đứng thứ 5 và gia cầm đứng thứ 9. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 8,68 triệu tấn thịt, 21,4 tỷ quả trứng và 1,3 triệu tấn sữa tươi.
Dù đạt được nhiều kết quả khả quan, nhưng theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn – Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, hành trình số hóa vẫn còn không ít rào cản. Đó là sự thiếu hụt về nguồn vốn đầu tư thiết bị, nguồn nhân lực trình độ cao và đặc biệt là sự e dè trong thay đổi tư duy của các cơ sở chăn nuôi quy mô nhỏ.
Để CĐS thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho rằng, nhiệm vụ then chốt là phải xây dựng và chuẩn hóa Cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi. Đây phải là một hệ thống liên thông từ Trung ương đến địa phương, cho phép cập nhật thông tin về tổng đàn, dịch bệnh và lưu thông sản phẩm theo thời gian thực.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực, khuyến khích mô hình hợp tác công – tư (PPP) để chia sẻ rủi ro đầu tư công nghệ. Chuyển đổi số trong chăn nuôi không phải là một “cuộc dạo chơi” công nghệ, mà là một cuộc cách mạng về phương thức sản xuất. Khi mỗi trang trại trở thành một mắt xích trong mạng lưới dữ liệu dùng chung, ngành chăn nuôi Việt Nam mới có thể thực sự tự tin bước ra biển lớn, bảo đảm an ninh lương thực và giá trị gia tăng bền vững cho người nông dân.
Xuân Thủy
