(TĂCN) – Trong lộ trình hội nhập và hiện đại hóa ngành nông nghiệp, việc đối diện và xử lý các vấn đề kỹ thuật bằng tư duy khoa học là yêu cầu cấp thiết. Cuộc họp mới đây do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến chủ trì về việc quản lý phụ gia Ractopamine không chỉ đơn thuần là một buổi làm việc chuyên môn, mà còn phát đi tín hiệu về một bước chuyển quan trọng: Thống nhất các quy định pháp lý dựa trên bằng chứng khoa học để tạo môi trường kinh doanh bình đẳng và minh bạch.
Quản lý phụ gia Ractopamine cần một quy trình chuẩn hóa về thời gian cách ly để vừa đảm bảo không còn dư lượng khi xuất chuồng, vừa giữ được lợi ích kinh tế cho người nuôi.
Bối cảnh thực tế cho thấy, ngành chăn nuôi Việt Nam đang tồn tại một sự “lệch pha” nhất định trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt chất Ractopamine. Đây là một chất bổ trợ thức ăn chăn nuôi nhằm mục đích tăng tỷ lệ nạc, giảm mỡ, vốn đã được thừa nhận rộng rãi bởi các tổ chức quốc tế nhưng vẫn chưa có được một “khai sinh” pháp lý rõ ràng tại Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.
Về mặt an toàn thực phẩm, Bộ Y tế đã sớm đi trước một bước khi ban hành Thông tư số 24/2013/TT-BYT, chấp thuận ngưỡng tồn dư tối đa (MRL) theo tiêu chuẩn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex). Theo đó, nồng độ Ractopamine được phép hiện diện ở mức 10 ppb trong mỡ và thịt lợn, thịt trâu bò; 40 ppb trong gan và 90 ppb trong thận. Thế nhưng, tại “đầu cầu” quản lý sản xuất, Thông tư 21 và Thông tư 31 sửa đổi của Bộ Nông nghiệp và Môi trường lại chưa liệt kê hoạt chất này vào danh mục nguyên liệu thức ăn chăn nuôi được phép sử dụng, mặc dù nó không nằm trong danh mục chất cấm.
Sự thiếu thống nhất này vô hình trung tạo ra một nghịch lý: Việt Nam vẫn đang nhập khẩu lượng lớn thịt từ các quốc gia cho phép sử dụng Ractopamine (như Hoa Kỳ, Brazil), trong khi người chăn nuôi trong nước lại bị hạn chế tiếp cận công nghệ này. Hệ quả là một môi trường cạnh tranh không bình đẳng, gây khó khăn cho cả nhà quản lý lẫn doanh nghiệp nội địa.
Để tháo gỡ nút thắt pháp lý, điều đầu tiên cần làm là trả lời thấu đáo câu hỏi: Ractopamine có thực sự an toàn và hiệu quả?
Tại cuộc họp, các chuyên gia phân tích khẳng định Ractopamine hydrochloride thuộc nhóm Beta-adrenergic agonist, hoạt động như một chất điều hướng dinh dưỡng. Nó không phải là chất kích thích tăng trưởng theo cơ chế hormone. Thay vào đó, nó tác động để cơ thể vật nuôi ưu tiên tổng hợp protein cơ thay vì lắng đọng mỡ trong giai đoạn cuối của chu kỳ tăng trưởng. Điểm ưu việt của hoạt chất này là tốc độ chuyển hóa cực nhanh và đào thải chủ yếu qua thận, ít tích tụ lâu dài trong các mô cơ.
Để minh chứng bằng số liệu thực tế, thời gian qua, Tập đoàn Dabaco Việt Nam đã thực hiện một cuộc khảo nghiệm quy mô lớn trên 5.440 con lợn thịt với sản phẩm Paylean của Elanco. Kết quả thu được mang tính thuyết phục cao: Tỷ lệ nạc cải thiện từ 1-2%, độ dày mỡ lưng giảm 5-6% và trọng lượng thịt xẻ tăng trung bình 3-4 kg mỗi con. Về bài toán chi phí, mô hình này giúp tiết kiệm 106 gram thức ăn cho mỗi kilogram tăng trọng, giảm chi phí sản xuất khoảng 1.361 đồng/kg. Đây là những con số có ý nghĩa sống còn trong bối cảnh giá thức ăn chăn nuôi biến động phức tạp như hiện nay.
Dù hiệu quả kinh tế là rõ rệt, nhưng với tư duy quản lý thận trọng, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến và các chuyên gia cũng đặt lên bàn cân các rủi ro về phúc lợi động vật và môi trường. Việc sử dụng quá liều lượng khuyến cáo (trên 10 mg/kg) có thể gây ra những phản ứng sinh lý bất lợi cho vật nuôi. Đồng thời, công tác quản lý chất thải chăn nuôi cần được giám sát chặt chẽ, dù thực tế hoạt chất này có tốc độ phân hủy nhanh (giảm 95% sau 28 ngày ủ phân).
Một điểm mấu chốt khác được khảo nghiệm của Dabaco chỉ ra là thời gian ngừng thuốc. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, khảo nghiệm đã chủ động ngừng thuốc tới 35 ngày. Tuy nhiên, dưới góc độ sinh lý học, việc ngừng thuốc quá sớm (khi lợn mới đạt 80-90 kg) sẽ làm mất đi hiệu quả tối ưu của phụ gia, bởi giai đoạn 100-120 kg mới là “thời điểm vàng” để tổng hợp nạc. Do đó, cần một quy trình chuẩn hóa về thời gian cách ly để vừa đảm bảo không còn dư lượng khi xuất chuồng, vừa giữ được lợi ích kinh tế cho người nuôi.
Kết luận chỉ đạo tại buổi làm việc, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đã thể hiện một quan điểm quyết liệt nhưng khoa học. Ông yêu cầu triển khai các khảo nghiệm bổ sung, bám sát liều lượng và thời gian khuyến cáo của nhà sản xuất Elanco để phù hợp với đặc điểm sinh học của đàn lợn tại Việt Nam.
Đặc biệt, Thứ trưởng chỉ đạo Cục Chăn nuôi và Thú y cần có sự phối hợp liên ngành chặt chẽ với Bộ Y tế để thống nhất các chỉ số kỹ thuật. Việc sửa đổi các Thông tư quản lý hiện hành không thể là một quyết định chủ quan, mà phải dựa trên sự hội tụ của ba yếu tố: thành tựu khoa học quốc tế, kết quả khảo nghiệm thực tiễn trong nước và tiêu chuẩn Codex toàn cầu. Xây dựng khung pháp lý cho Ractopamine không đơn thuần là việc “mở cửa” cho một loại phụ gia. Đó là quá trình hoàn thiện thể chế để ngành chăn nuôi Việt Nam vận hành theo các chuẩn mực quốc tế. Khi hành lang pháp lý được đồng bộ, các doanh nghiệp như Dabaco hay Elanco sẽ có cơ sở vững chắc để đầu tư, người nông dân có công cụ để nâng cao năng suất, và quan trọng nhất, người tiêu dùng được tiếp cận sản phẩm thịt có chất lượng cao, an toàn và minh bạch.
Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình từ “tư duy sản xuất” sang “tư duy kinh tế”. Việc chuẩn hóa các quy định về phụ gia chăn nuôi chính là một viên gạch quan trọng trong nền móng của sự chuyển đổi đó – nơi khoa học vị nhân sinh và hiệu quả kinh tế song hành cùng an toàn thực phẩm.
Quang Phương
