Chi phí thức ăn chiếm tới 70% giá thành sản xuất, chuyển sang hệ thống năng lượng thuần là giải pháp then chốt giúp ngành chăn nuôi giảm chi phí và nâng hiệu quả.
Tái cấu trúc ngành và áp lực cạnh tranh chăn nuôi
Sáng 26/3, Công ty Olmix Asialand Việt Nam tổ chức hội thảo với chủ đề “Từ hệ thống năng lượng thuần đến dinh dưỡng chính xác”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà chăn nuôi trong lĩnh vực heo và gia cầm, thảo luận về một trong những yếu tố cốt lõi của ngành chăn nuôi: làm thế nào để tối ưu hiệu quả sử dụng thức ăn trong bối cảnh chi phí tăng cao và cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Toàn cảnh hội thảo “Từ hệ thống năng lượng thuần đến dinh dưỡng chính xác”. Ảnh: Bảo Thắng.
Hội thảo tập trung vào các nội dung như vai trò của hệ thống năng lượng trong dinh dưỡng chính xác, ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu suất chăn nuôi, chia sẻ kinh nghiệm từ chuyên gia quốc tế, cũng như thảo luận các thách thức thực tiễn và giải pháp cho ngành gia cầm.
Ông Trịnh Quang Thanh, Giám đốc Olmix châu Á, cho biết bối cảnh kinh tế toàn cầu đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức. Theo các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Quốc tế và Quỹ Tiền tệ quốc tế, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2025 được dự báo ở mức khoảng 3%, trong khi Mỹ duy trì khoảng 1,5 – 2,1% và châu Âu khoảng 1-1,7%.
Trong khi đó, các nền kinh tế mới nổi tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng, với mức tăng khoảng 4% hoặc cao hơn. Việt Nam được đánh giá thuộc nhóm tăng trưởng cao trong khu vực, nhờ dân số trẻ, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu tiêu dùng gia tăng.
Tuy nhiên, những bất ổn địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, vẫn đang gây áp lực lên giá năng lượng, chi phí logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến ngành thực phẩm và chăn nuôi, nơi biên lợi nhuận vốn đã bị thu hẹp.
“Quy mô và công nghệ không còn là lợi thế, mà trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại”, ông Trịnh Quang Thanh, Giám đốc Olmix châu Á cho biết. Ảnh: Bảo Thắng.
Trên thị trường thức ăn chăn nuôi, quy mô sản xuất vẫn tập trung ở một số khu vực lớn. Theo báo cáo của Alltech, Trung Quốc chiếm khoảng 23-25% thị phần toàn cầu, Mỹ khoảng 14-15% và châu Âu khoảng 11-13%. Tuy nhiên, châu Á vẫn là khu vực dẫn dắt tăng trưởng, đặc biệt ở các ngành gia cầm, thủy sản và sữa – những lĩnh vực gắn liền với sự gia tăng tiêu thụ protein động vật.
Theo ông Thanh, Trung Quốc là ví dụ điển hình cho quá trình chuyển đổi sang chăn nuôi công nghiệp. Trong khoảng một thập kỷ qua, tỷ trọng chăn nuôi công nghiệp tại nước này đã tăng mạnh, hiện chiếm trên 70%, trong khi mô hình nhỏ lẻ giảm đáng kể.
Cạnh tranh trong ngành ngày càng gay gắt, đặc biệt về chi phí, một số doanh nghiệp quy mô lớn có thể đạt chi phí sản xuất ở mức thấp, khoảng 11-13 RMB/kg (tương đương 1,6-1,8 USD/kg), tiệm cận hoặc thậm chí có thời điểm thấp hơn giá bán. Điều này khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, buộc doanh nghiệp phải tối ưu toàn diện, đặc biệt là chi phí thức ăn.
“Quy mô và công nghệ không còn là lợi thế, mà trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại”, ông Thanh nhận định.
Tại Việt Nam, xu hướng chuyển đổi cũng đang diễn ra nhưng ở giai đoạn sớm hơn. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, tỷ trọng chăn nuôi công nghiệp hiện chiếm khoảng 55 – 65%, tăng đáng kể so với một thập kỷ trước.
Các doanh nghiệp lớn như Dabaco hay Vissan đang mở rộng chuỗi sản xuất khép kín. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn phân mảnh, với tỷ lệ chăn nuôi nhỏ lẻ chiếm tỷ trọng đáng kể.
Một điểm hạn chế là năng lực xuất khẩu. Theo USDA, xuất khẩu thịt lợn của Việt Nam hiện vẫn chiếm dưới 1% tổng sản lượng, phản ánh những hạn chế về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến.
Ở lĩnh vực gia cầm, nhu cầu tiêu thụ được dự báo tiếp tục tăng. Dữ liệu từ OECD cho thấy mức tiêu thụ bình quân đầu người tại Việt Nam có thể tăng từ khoảng 24 kg lên gần 27 kg trong giai đoạn 2019-2029. Tuy nhiên, mỗi năm Việt Nam vẫn nhập khẩu khoảng 200.000 – 300.000 tấn thịt gia cầm, theo Tổng cục Hải quan Việt Nam.
Năng lượng thuần và bài toán tối ưu chi phí
Trong bối cảnh này, năng lượng thuần là một trong những lối đi được nghiên cứu, TS Jean Noblet, chuyên gia về dinh dưỡng năng lượng trong chăn nuôi đã có nhiều nghiên cứu về chủ đề này.
Theo ông, thức ăn chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí sản xuất thịt và trứng, trong đó năng lượng chiếm tới 70-80% chi phí thức ăn. Vì vậy, sai lệch trong đánh giá năng lượng có thể dẫn đến tổn thất kinh tế đáng kể.
TS Jean Noblet, chuyên gia về dinh dưỡng năng lượng trong chăn nuôi. Ảnh: Bảo Thắng.
Hiện nay, ngành chăn nuôi vẫn phổ biến sử dụng các hệ thống như năng lượng tiêu hóa (DE) hoặc năng lượng trao đổi (ME). Tuy nhiên, các chỉ số này chưa phản ánh đầy đủ lượng năng lượng thực sự vật nuôi có thể sử dụng, do chưa loại trừ phần năng lượng thất thoát dưới dạng nhiệt trong quá trình trao đổi chất.
Khái niệm năng lượng thuần (NE) được xem là cách tiếp cận chính xác hơn, khi chỉ tính phần năng lượng còn lại sau khi đã trừ toàn bộ tổn thất qua phân, nước tiểu, khí và nhiệt. Các nghiên cứu cho thấy trung bình chỉ khoảng 70 – 75% năng lượng trao đổi thực sự chuyển thành tiêu hóa.
Đáng chú ý, hiệu suất sử dụng năng lượng khác nhau tùy theo thành phần dinh dưỡng. Chất béo có hiệu suất cao nhất, khoảng 85-90%, tiếp đến là tinh bột khoảng 80%, trong khi protein và chất xơ chỉ khoảng 55-60%. Điều này cho thấy cùng một đơn vị năng lượng nhưng nguồn cung cấp khác nhau sẽ mang lại hiệu quả khác nhau.
Việc áp dụng hệ thống năng lượng thuần không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn tác động trực tiếp đến công thức phối trộn thức ăn. Theo đó, doanh nghiệp có thể tăng tỷ lệ nguyên liệu có hiệu suất năng lượng cao, giảm protein dư thừa và tối ưu chi phí trên mỗi đơn vị tăng trọng.
Ngoài ra, giá trị năng lượng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vật nuôi, độ tuổi vật nuôi, đặc điểm nguyên liệu và công nghệ chế biến. Các kỹ thuật như ép viên hay ép đùn có thể cải thiện khả năng tiêu hóa, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động và cạnh tranh gia tăng, ngành chăn nuôi đang buộc phải chuyển đổi theo hướng tối ưu hóa hiệu quả.
Việc chuyển từ hệ thống năng lượng truyền thống sang năng lượng thuần không còn là lựa chọn mang tính nghiên cứu, mà trở thành xu hướng tất yếu để nâng cao năng suất, giảm chi phí và hướng tới phát triển bền vững.
Trong dài hạn, cơ hội cho ngành chăn nuôi Việt Nam vẫn rất lớn, đặc biệt khi nhu cầu tiêu thụ protein động vật tiếp tục tăng. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, ngành cần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và ứng dụng mạnh mẽ các tiến bộ khoa học – trong đó dinh dưỡng chính xác đóng vai trò trung tâm.
Nguồn: Nông nghiệp môi trường
