(TĂCN) – Trong bức tranh chung của ngành nông nghiệp những tháng đầu năm 2026, lĩnh vực chăn nuôi gia cầm đang trở thành một “màu xám” đáng quan ngại. Cuộc khủng hoảng thừa kéo dài, kết hợp cùng nghịch lý giá thành sản xuất tỉ lệ nghịch với giá bán ra, đang đẩy hàng triệu hộ chăn nuôi và cả những doanh nghiệp quy mô lớn vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan”.
Giá gà xuống thấp khiến hàng vạn hộ chăn nuôi thua lỗ.
Những giọt mồ hôi rơi vào khoảng không vô định
Về lại xã Phú Thành, tỉnh Đồng Tháp những ngày này, người ta không còn thấy niềm vui của những người chăn nuôi gia cầm. Bà Võ Thị Kim Hải, một người phụ nữ cả đời gắn bó với nghiệp chăn nuôi, đứng lặng thinh bên đàn gà tre 6.000 con đã đến kỳ xuất chuồng. Chỉ một tháng trước, mỗi kg gà còn mang về niềm hy vọng với giá 65.000 đồng, thì nay, con số ấy chỉ còn là 50.000 đồng, mức giá thậm chí không đủ bù đắp chi phí thức ăn, thuốc men. Bà Hải nói, giọng nghẹn lại: “Chỉ mong giá nhích lên để gỡ gạc”. Câu nói ấy không chỉ là nỗi lòng của riêng bà, mà là của hàng vạn hộ chăn nuôi.
Tại vùng đất Lâm Đồng, bà Lâm Thúy Ái – người điều hành trang trại 300.000 gà đẻ ở xã Xuân Mỹ cũng đang phải gồng mình trong một cuộc chiến không cân sức. Khi giá thức ăn chăn nuôi chạm ngưỡng 11.000 đồng/kg và vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại, mỗi quả trứng rơi xuống chuồng giờ đây nặng trĩu áp lực tài chính. Với một trang trại lớn, chỉ cần thương lái ép giá 100 đồng/quả, mỗi ngày trôi qua là một khoản lỗ 5 triệu đồng hiện hữu.
Tương tự, nhiều trang trại quy mô nhỏ không còn khả năng cầm cự đã buộc phải giảm đàn gà, cố duy trì hoạt động để có nguồn thu trả nợ ngân hàng. Những nơi đã khấu hao xong chuồng trại thì chọn cách “đóng chuồng” để cắt lỗ.
Giá trứng gà trên thị trường thì cao, trong khi giá tại trại chăn nuôi đang xuống thấp.
Nghịch lý trung gian – Nỗi đau của sự đứt gãy giá trị
Một trong những vấn đề nhức nhối chính là sự bất công trong chuỗi cung ứng. Ông Nguyễn Văn Nhân – chủ trang trại gà tại thủ phủ chăn nuôi Đồng Nai đã chỉ ra một nghịch lý đầy cay đắng: Tại cổng trại, quả trứng chỉ có giá bằng một nửa so với kệ hàng trong siêu thị. Tại sao giữa một nền nông nghiệp hiện đại, người chăn nuôi phải “đứt từng đoạn ruột” cắt lỗ, trong khi người tiêu dùng ở đô thị vẫn phải mua thực phẩm với giá cao ngất ngưởng? Câu trả lời nằm ở “mê hồn trận” của các tầng nấc trung gian. Từ thương lái đến các cấp đại lý, mỗi khâu “ngắt” đi một chút lợi nhuận, để lại gánh nặng cuối cùng đè nặng lên vai người sản xuất và ví tiền của người tiêu dùng. Sự thiếu hụt các chuỗi liên kết trực tiếp đang biến nỗ lực của nông dân thành miếng bánh ngon cho các khâu thương mại.
Nhìn sâu vào bản chất, cuộc khủng hoảng từ đầu năm đến nay là sự cộng hưởng của nhiều sai số. Tổng đàn gia cầm tăng 3,3% trong quý I là minh chứng cho sự phát triển nóng, thiếu dự báo. Chúng ta đã mải mê chạy theo số lượng mà quên mất rằng sức mua nội địa hậu Tết luôn có độ trễ và sự suy yếu.
Bên cạnh đó, sự tắc nghẽn tại các cửa khẩu sang Campuchia cùng áp lực từ hàng nhập khẩu giá rẻ đã tạo ra một “gọng kìm” siết chặt sản xuất nội địa. Khi sản phẩm không thể xuất đi, chúng dồn ứ lại, tự giẫm đạp lên nhau về giá. Đối với ngành gia cầm, nơi chu kỳ quay vòng chỉ vỏn vẹn 40 ngày – việc không thể xuất hàng chính là một “án tử’ cho nguồn vốn lưu động.
Cần một điểm tựa cho người chăn nuôi
Ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam đánh giá, hiệu quả chăn nuôi gia cầm nói chung ở nước ta đang giảm dần. Sức mua trong nước vẫn hạn chế do thị trường chưa thật sự chuyên nghiệp, thiếu minh bạch và mất cân đối giữa khâu sản xuất và tiêu thụ. Giá sản phẩm chăn nuôi khi đến tay người tiêu dùng vẫn cao gấp 2 – 2,5 lần so với giá thu mua tại trại, làm giảm khả năng tiếp cận của người tiêu dùng và tạo áp lực ngược trở lại cho người chăn nuôi.
Đã đến lúc chúng ta cần thôi nhìn quả trứng, con gà như những mặt hàng giải cứu nhất thời. Mà rất cần sự điều tiết quyết liệt của Nhà nước để thiết lập một trật tự thị trường nhân văn và công bằng hơn.
Người chăn nuôi không cần sự thương hại, họ cần một cơ chế bảo vệ trước sự ép giá của thương lái; họ cần những rào cản kỹ thuật đủ mạnh để ngăn chặn làn sóng hàng nhập khẩu thiếu kiểm soát; họ cần một thị trường minh bạch nơi giá trị được trả về đúng cho người tạo ra nó.
Đừng để tiếng gà cất lên mỗi sớm mai chỉ còn là lời báo hiệu cho một ngày dài lo âu. Hãy để tiếng gà ấy là khúc nhạc của sự phồn vinh, của những con người được sống đàng hoàng bằng sức lao động của chính mình. Nông nghiệp Việt chỉ có thể bền vững khi người nông dân không còn phải cô đơn trong cuộc chiến sinh tồn giữa chính chuồng trại của họ.
Quang Phương
