Trong chiến lược tái cơ cấu ngành thủy sản miền Bắc, con cá rô phi đơn tính đang trỗi dậy mạnh mẽ, không còn là “loại cá của người nghèo” mà được định vị là đối tượng nuôi chủ lực, là “mũi nhọn” tấn công vào các thị trường xuất khẩu khó tính. Tại Hải Phòng, một cuộc cách mạng trong tư duy sản xuất đang diễn ra, biến những ao đầm truyền thống thành những “công xưởng” sinh học năng suất cao, đặt nền móng cho tham vọng trở thành trung tâm cung ứng thủy sản hàng đầu khu vực.
Diện tích nuôi cá rô phi trên địa bàn Hải Phòng khoảng 5.000 ha. Ảnh: KT
Từ ao làng vươn ra biển lớn
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp do đô thị hóa, bài toán đặt ra cho ngành thủy sản Hải Phòng là phải tìm ra một đối tượng nuôi vừa có khả năng thích ứng cao, vừa mang lại giá trị kinh tế vượt trội trên một đơn vị diện tích. Lời giải cho bài toán ấy chính là cá rô phi đơn tính.
Không phải ngẫu nhiên loài cá này được mệnh danh là “gà nước” của thế kỷ 21. Với ưu điểm thớ thịt dày, ngọt, giàu protein và khả năng thích nghi tuyệt vời với các mô hình thâm canh công nghệ cao, cá rô phi đang mở ra một “chân trời mới” cho nông dân đất Cảng.
Theo báo cáo của Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y Thành phố Hải Phòng, diện tích nuôi cá rô phi trên toàn địa bàn hiện đã đạt khoảng 5.000 ha, chiếm trên 20% tổng diện tích nuôi trồng thủy sản. Đáng chú ý, nhờ ứng dụng các quy trình nuôi tiên tiến như Biofloc, VietGAP, năng suất tại nhiều mô hình điểm đã đạt ngưỡng “trong mơ”: hơn 20 tấn/ha. Đây là con số biết nói, khẳng định hiệu quả kinh tế gấp nhiều lần so với các phương thức canh tác quảng canh truyền thống.
Ảnh: KT
Những “công xưởng” trên mặt nước
Để mục sở thị sự chuyển mình này, chúng ta cần nhìn vào những mô hình tiên phong, nơi tư duy “kinh tế nông nghiệp” đã thay thế hoàn toàn tư duy “sản xuất nông nghiệp”. Tại khu vực ngoại thành Hải Phòng, mô hình nuôi cá rô phi xuất khẩu của Công ty Cổ phần Công nghệ Dinh dưỡng Việt Nhật hiện lên như một minh chứng sống động cho nền nông nghiệp hiện đại. Không còn cảnh “con trâu đi trước, cái cày theo sau”, những ao nuôi trải bạt rộng hàng héc-ta tại đây vận hành nhịp nhàng như một dây chuyền công nghiệp. Trên mặt nước loáng ánh bạc, hệ thống sục khí hoạt động liên tục đảm bảo lượng oxy hòa tan tối ưu, trong khi quy trình cho ăn được tự động hóa hoàn toàn.
Ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty Việt Nhật chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ nuôi cá, chúng tôi đang xây dựng một hệ sinh thái. Dự án được triển khai từ năm 2024 với tốc độ phát triển thần tốc. Để giải quyết bài toán đầu ra, Việt Nhật đã bắt tay với các tập đoàn lớn như Bảo Lộc và Bạch Dương (Trung Quốc). Chúng tôi cam kết bao tiêu sản phẩm xuất khẩu, đồng thời cung cấp dịch vụ kỹ thuật trọn gói, tạo nên một vòng tròn khép kín an toàn cho người nuôi”.
Sự liên kết này chính là chìa khóa để phá bỏ lời nguyền “được mùa mất giá”. Khi doanh nghiệp đứng ra làm “bà đỡ” về thị trường và công nghệ, người nông dân có thể toàn tâm toàn ý tập trung vào khâu sản xuất để tối ưu hóa chất lượng.
Gỡ “nút thắt” con giống và nâng tầm giá trị
Tuy nhiên, bức tranh ngành hàng cá rô phi không chỉ toàn màu hồng. Ông Đỗ Đức Thịnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y Hải Phòng thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn” cần khơi thông.
Thứ nhất là câu chuyện con giống. Dù miền Bắc có nguồn giống đa dạng, nhưng sự thiếu ổn định về chất lượng di truyền đã khiến nhiều vùng nuôi quy mô lớn gặp khó. “Khi định hướng cá rô phi trở thành ngành hàng chủ lực, chúng ta buộc phải nắm quyền chủ động về nguồn gen. Nếu vẫn phụ thuộc, chúng ta chỉ đang gia công trên chính ao đầm của mình”, ông Thịnh nhấn mạnh. Hiện nay, với mạng lưới 31 cơ sở sản xuất giống, sản lượng đạt trên 330 triệu con/năm, Hải Phòng đang nỗ lực từng bước làm chủ công nghệ gia hóa và chọn tạo giống.
Thứ hai là định kiến thị trường. Dù thế giới rất ưa chuộng fillet cá rô phi, nhưng tại thị trường nội địa, loài cá này vẫn bị gán mác “giá rẻ”. Để thay đổi điều này, con đường duy nhất là chế biến sâu.
Nuôi cá rô phi không bùn ở HTX sản xuất và Thương mại Xuyên Việt, Hải Phòng. Ảnh: KT
Hợp tác xã (HTX) Sản xuất và Thương mại Xuyên Việt (xã Gia Phúc) là một điển hình cho hướng đi này. Ông Lê Văn Việt, Giám đốc HTX cho biết đơn vị đã không dừng lại ở việc bán cá tươi. Những sản phẩm như cá rô phi xông khói, xúc xích cá, cá ủ muối… đã ra đời, mang lại giá trị gia tăng gấp nhiều lần. “Chúng tôi muốn thay đổi cách tiếp cận. Con cá rô phi cũng như con lợn, con gà, có thể làm giò, làm chả, trở thành những món ăn tiện lợi, cao cấp”- ông Việt chia sẻ. Tư duy này không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn nâng cao vị thế của con cá rô phi trong mắt người tiêu dùng.
Hướng đến trung tâm chế biến của miền Bắc
Với lợi thế hạ tầng cảng biển phát triển và các chính sách hỗ trợ kịp thời, Hải Phòng đang đặt cược lớn vào con cá rô phi. Mục tiêu đến năm 2030, thành phố Cảng sẽ trở thành trung tâm sản xuất và chế biến cá rô phi hàng đầu miền Bắc.
Để hiện thực hóa khát vọng này, chính quyền địa phương đang tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách, từ hỗ trợ lãi suất, chứng nhận VietGAP đến việc xây dựng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc bằng QR Code. Thành phố đặt mục tiêu phát triển tối thiểu 5 chuỗi liên kết/HTX quy mô lớn, chuẩn hóa quy trình từ con giống đến bàn ăn.
Chiến lược phát triển cá rô phi đơn tính tại Hải Phòng không chỉ là câu chuyện làm giàu của một vài doanh nghiệp hay hộ dân. Đó là bước đi chiến lược trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, hướng tới một nền thủy sản xanh, bền vững và hội nhập sâu rộng. Khi sự liên kết giữa “4 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà nông) trở nên chặt chẽ, con cá rô phi Hải Phòng hoàn toàn có đủ thế và lực để vươn ra biển lớn, khẳng định thương hiệu thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.
KT. Theo VOV
