Tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch. Ảnh: KT
- Đặc điểm thời tiết và nguy cơ dịch bệnh trên lợn ở vụ xuân
Vụ xuân ở miền Bắc nước ta thường có đặc điểm khí hậu nồm ẩm, thời tiết mưa phùn, nhiệt độ thay đổi thất thường. Độ ẩm cao tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật, virus, vi khuẩn phát triển, làm suy giảm sức đề kháng của lợn, tăng nguy cơ các bệnh truyền nhiễm như Dịch tả lợn châu Phi, bệnh do thời tiết lạnh kết hợp (viêm hô hấp) và bệnh đường tiêu hóa, đòi hỏi biện pháp phòng chống dịch chặt chẽ.
Thực tế những năm gần đây cho thấy nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như Dịch tả lợn châu Phi, Lở mồm long móng, Tai xanh ở lợn, Tiêu chảy cấp ở lợn con theo mẹ, Myco suis, Viêm não Nhật Bản thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa. Vì vậy, công tác phòng bệnh chủ động và tăng cường chăm sóc đàn lợn trong vụ xuân có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả chăn nuôi.
- Một số bệnh thường gặp trên đàn lợn vụ xuân
Trong khuôn khổ bài viết, chúng tôi xin giới thiệu sơ lược một số bệnh mới trên lợn ở Việt Nam
- Bệnh Viêm não Nhật Bản
- Viêm não Nhật Bản là một bệnh do virus do virus viêm não Nhật Bản (Japanese Encephalitis virus – JEV) gây ra. Bệnh lây lan chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp, qua thức ăn, nước uống bị nhiễm mầm bệnh, qua tinh dịch và qua côn trùng, muỗi hút máu…
- Đàn lợn nhiễm bệnh có triệu chứng:
Lợn nái: Sảy thai, thai chết lưu, thai khô (thai gỗ), sinh non. Lợn nái bị nhiễm JEV có thể khó đậu thai trở lại sau khi sảy thai hoặc sinh con yếu. Lợn nái không mang thai thường không có dấu hiệu nhiễm bệnh rõ ràng có thể bị sốt nhẹ hoặc không có triệu chứng lâm sàng, là ổ chứa virus và nguy cơ truyền sang các lợn khỏe mạnh khác trong đàn.
Lợn con: Phù nề dưới da, yếu ớt, có các triệu chứng thần kinh (yếu ớt, co giật, run rẩy, đứng không vững) và có tỷ lệ chết cao ngay trước và sau khi sinh.
Lợn đực giống: Vô sinh hoặc bị giảm chất lượng tinh trùng – giảm khả năng thụ tinh. Viêm tinh hoàn ở heo đực. Ngoài ra, lợn đực giống nhiễm bệnh có thể truyền lây mầm bệnh thông qua tinh dịch.
- Phòng và trị bệnh Viêm não Nhật Bản:
Phòng bệnh: Thực hiện tốt công tác an toàn sinh học, không để mầm bệnh xâm nhập vào trại. Khi đàn lợn sinh sản có các triệu chứng trên cần lấy mẫu máu gửi các phòng xét nghiệm thú y để phát hiện bệnh. Nếu trong trại phát hiện mầm bệnh thì cần tiêm vacxin Viêm não Nhật Bản (BIO-L JE) cho đàn lợn nái (tiêm trước khi phối giống), lợn hậu bị (tiêm trước khi phối giống từ 2 đến 3 tuần), lợn đực giống 1 năm tiêm 2 lần, liều tiêm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Trị bệnh: Hiện nay chưa có thuốc điều trị hiệu quả cho bệnh Viêm não Nhật Bản.
- Bệnh Myco suis
- Bệnh Myco suis (gây ra bởi Mycoplasma suis) là bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở lợn. Vi khuẩn Mycoplasma suis ký sinh trên bề mặt hồng cầu, làm biến dạng và phá hủy tế bào máu, gây thiếu máu nặng vàng da, và suy giảm miễn dịch nghiêm trọng. Bệnh phổ biến ở các trại chăn nuôi tập trung, gây thiệt hại kinh tế cao do lợn bị trắng bệch, xù lông, còi cọc, nái sinh sản kém, tỷ lệ loại, chết cao, đặc biệt ở lợn sau cai sữa và lợn thịt. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường máu (dụng cụ tiêm, thiến, cắt đuôi), tiếp xúc trực tiếp giữa lợn bệnh và lợn khỏe, côn trùng hút máu (muỗi) và lây truyền từ mẹ sang con.
- Đàn lợn nhiễm bệnh có triệu chứng:
Lợn con: Da nhợt nhạt, xanh xao, còi cọc, vành tai tím bầm, sưng mí mắt, mắt có màng trắng đục, tiêu chảy hoặc co giật do hạ đường huyết.
Lợn nái: Vàng da, thiếu máu, sảy thai, thai chết lưu, và đặc biệt là mất sữa (agalactia).
- Phòng trị bệnh:
Phòng bệnh: Thực hiện tốt công tác an toàn sinh học. Khi đàn lợn có các triệu chứng trên cần lấy mẫu máu gửi các phòng xét nghiệm thú y để phát hiện bệnh. Vệ sinh thú y nghiêm ngặt, kiểm soát côn trùng, sử dụng dụng cụ tiêm riêng. Hiện nay chưa có vacxin phòng bệnh.
Trị bệnh: Sử dụng kháng sinh nhóm Tetracycline trộn thức ăn 10 ngày/tháng cho toàn bộ đàn lợn trong trại, trộn 3 tháng liên tục, liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Tiêu chảy cấp ở lợn con theo mẹ (PED)
- Lợn con bị tiêu chảy cấp do virus PED (Porcine Epidemic Diarrhea) là bệnh lây lan nhanh, gây nôn mửa, phân lỏng mùi tanh, mất nước nặng và chết nhanh. Bệnh thường xảy ra ở đầu mùa xuân.
- Đàn lợn nhiễm bệnh có triệu chứng: Lợn con nôn mửa, tiêu chảy cấp tính, phân lỏng màu trắng đục hoặc phân chảy nước nhớt không màu, mùi rất tanh, hôi thối. Lợn con gầy rộc nhanh do mất nước, thích nằm chồng lên nhau hoặc nằm trên bụng mẹ. Tỷ lệ chết cao ở lợn con sơ sinh đến dưới 7 ngày tuổi (50-100%). Những trại lợn mới mắc lần đầu thì các đàn lợn đẻ ra gần như chết 100%, các trang trại mắc lần sau thường tỷ lệ chết thấp hơn.
- Phòng trị bệnh:
Phòng bệnh: Vệ sinh sát trùng nghiêm ngặt, giữ chuồng khô ráo. Tiêm vắc xin PED (PROVAC TP) cho lợn nái trước khi đẻ 2 tuần và tiêm cho lợn cái hậu bị trước khi phối giống 3 tuần. Giữ chuồng nuôi khô, ấm.
Trị bệnh: Chống mất nước cho lợn bệnh: Cho uống bổ sung điện giải và men tiêu hóa. Tiêm kháng sinh trị tiêu chảy (Enrofloxacin, Colistin…) liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Công tác phòng bệnh vụ xuân cho lợn
3.1. Thực hiện nghiêm ngặt an toàn sinh học
Kiểm soát người, vật tư và phương tiện ra vào khu chăn nuôi: Người ra vào khu chăn nuôi phải tắm, gội, thay bảo hộ trước khi xuống chuồng. Nếu có điều kiện thì người phải cách ly ít nhất 24 giờ mới được xuống khu chăn nuôi.
Diệt chuột, dán, côn trùng (ruồi, muỗi) trong các chuồng nuôi: Mùa xuân thuận lợi cho chuột, ruồi, muỗi, dán sinh sản và phát triển nhanh vì vậy cần tăng cường diệt chuột, ruồi, muỗi, dán trong chuồng nuôi và xung quanh trại.
Khử trùng định kỳ bằng thuốc sát trùng: Phun thuốc sát trùng trong và ngoài chuồng nuôi ngày 1 lần.
Thực hiện “cùng vào – cùng ra”, thực hiện nghiêm ngặt việc để trống chuồng ít nhất 7 ngày trước khi đưa lợn vào nuôi.
3.2. Tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch
Xây dựng quy trình tiêm phòng vacxin phù hợp với từng loại lợn (lợn nái, lợn đực giống, lợn hậu bị, lợn con theo mẹ, lợn sau cai sữa và lợn thịt). Thực hiện tiêm phòng các loại vacxin đầy đủ theo quy trình.
3.3. Quản lý chuồng trại trong điều kiện nồm ẩm
Giữ nền chuồng khô và ấm với lợn con theo mẹ, lợn sau cai sữa: Để đảm bảo cho đàn lợn con, việc giữ chuồng nuôi khô và ấm là điều kiện tiên quyết để đảm bảo cho đàn lợn phát triển tốt, ít xảy ra dịch bệnh.
Điều chỉnh mật độ nuôi hợp lý. Giảm bớt mật độ nuôi để chuồng khô, thoáng.
Quản lý chuồng nuôi trong điều kiện nồm ẩm là luôn giữ chuồng nuôi khô và ấm. Ảnh: KT
3.4. Nâng cao sức đề kháng cho đàn lợn
Cung cấp khẩu phần đầy đủ dinh dưỡng.
Bổ sung men tiêu hóa, chất điện giải khi thời tiết thay đổi.
Đảm bảo nước uống sạch, không nhiễm khuẩn.
3.5. Theo dõi, phát hiện sớm và xử lý kịp thời
Kiểm tra đàn lợn hàng ngày.
Khi có dấu hiệu bất thường (sốt, bỏ ăn, ho, tiêu chảy…), cần được xử lý kịp thời hoặc báo ngay cho cán bộ thú y của trại.
Khi có lợn bị dịch bệnh: Không giấu dịch, không bán chạy lợn bệnh.
- Kết luận
Vụ xuân là thời điểm thời tiết diễn biến phức tạp, độ ẩm cao, mưa phùn kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại mầm bệnh phát sinh và lây lan trên đàn lợn. Do đó, công tác phòng bệnh cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và liên tục của mỗi cơ sở chăn nuôi.
Để bảo đảm đàn lợn sinh trưởng, phát triển tốt, hạn chế thiệt hại kinh tế, các trang trại chăn nuôi cần thực hiện nghiêm các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học; chủ động tiêm phòng vacxin đầy đủ, đúng lịch theo quy trình thú y; tăng cường vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại; kiểm soát chặt chẽ con giống, thức ăn, nguồn nước và người ra vào khu vực chăn nuôi; đồng thời theo dõi sát tình hình sức khỏe đàn lợn để phát hiện sớm, xử lý kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.
Phòng bệnh tốt không chỉ giúp giảm chi phí điều trị, nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần bảo đảm an toàn dịch bệnh. Người chăn nuôi cần nâng cao ý thức, chủ động, không chủ quan, lơ là trong công tác phòng chống dịch bệnh, đặc biệt trong vụ xuân – thời điểm nhạy cảm về dịch tễ.
TS.NCVCC. Trịnh Quang Tuyên
Phó Giám đốc, Phụ trách Trung tâm Nghiên cứu Lợn Thụy Phương
