Mở đầu
Ngành chăn nuôi gà thịt hiện đại đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến sức khỏe đường ruột, áp lực dịch bệnh, stress môi trường và xu hướng hạn chế sử dụng kháng sinh kích thích sinh trưởng. Vì vậy, duy trì sức khỏe đường ruột tối ưu đã trở thành mục tiêu quan trọng trong dinh dưỡng gia cầm. Trong số các phụ gia thức ăn tiềm năng, axit hữu cơ và chế phẩm sinh học/prebiotic nhận được nhiều sự quan tâm. Đặc biệt, axit butyric và chế phẩm nấm men được xem là những công cụ dinh dưỡng hiệu quả giúp cải thiện sức khỏe, năng suất và tính bền vững trong chăn nuôi gà thịt.
Việc kết hợp axit butyric với chế phẩm nấm men có thể tạo ra tác động hiệp đồng đối với tính toàn vẹn của ruột, khả năng sử dụng dưỡng chất, đáp ứng miễn dịch và hiệu quả tăng trưởng. Bài viết này tổng quan cơ chế tác động và lợi ích của sự kết hợp này trong chăn nuôi gà thịt.
Axit butyric trong dinh dưỡng gà thịt
Đặc điểm của axit butyric
Trong chăn nuôi, Butyric acid (axit butyric) hiếm khi được dùng ở dạng axit tự do nguyên chất vì mùi rất hôi, dễ bay hơi và ăn mòn. Thay vào đó, người ta thường dùng dưới các dạng phổ biến nhất là muối butyrate vì ổn định hơn, ít mùi hơn dạng acid như Sodium butyrate (natri butyrate), Calcium butyrate (canxi butyrate), Potassium butyrate. Dạng thứ 2 của Butyric acid là dạng bao bọc (coated/encapsulated butyrate) ví dụ Coated sodium butyrate hoặc Microencapsulated butyrate. Dạng thứ 3 của Butyric acid là Glycerides của butyric acid như Monobutyrin và Tributyrin. Butyric acid còn được sử dụng kết hợp với acid hữu cơ khác như Formic acid, Lactic acid, Propionic acid và Citric acid.
Axit butyric (C₄H₈O₂) là một axit béo chuỗi ngắn (SCFA – Short Chain Fatty Acid) có giá trị năng lượng khoảng 5–6 kcal/g và đóng vai trò đặc biệt quan trọng như một nguồn năng lượng trực tiếp cho tế bào biểu mô ruột. Trong chăn nuôi gia cầm, giá trị lớn nhất của butyrate không chỉ nằm ở khả năng cung cấp năng lượng mà còn ở tác dụng cải thiện sức khỏe đường ruột, tăng hiệu quả tiêu hóa và nâng cao năng suất vật nuôi.
Các chức năng chính của axit butyric
Cải thiện tính toàn vẹn của ruột. Axit butyric thúc đẩy sự phát triển của nhung mao ruột và cân bằng độ sâu của các hốc tuyến ruột, từ đó nâng cao khả năng hấp thu dưỡng chất. Ngoài ra, nó còn kích thích tổng hợp các protein liên kết chặt, giúp tăng cường hàng rào bảo vệ ruột và giảm tính thấm của ruột.
Hoạt tính kháng khuẩn. Axit butyric làm giảm pH trong đường tiêu hóa và ức chế các vi khuẩn gây bệnh như: Salmonella spp., Escherichia coli, Clostridium perfringens. Nhờ đó giúp duy trì sự cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột.
Tác dụng chống viêm. Butyrate điều hòa phản ứng viêm bằng cách làm giảm các cytokine gây viêm và stress oxy hóa, từ đó tăng khả năng chống chịu của vật nuôi trong điều kiện stress.
Nâng cao khả năng sinh trưởng. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung axit butyric trong khẩu phần giúp cải thiện: Tăng khối lượng, hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR), khả năng tiêu hóa dưỡng chất, và tỷ lệ thịt xẻ.
Chế phẩm nấm men trong dinh dưỡng gà thịt
Chế phẩm nấm men là gì?
Chế phẩm nấm men là sản phẩm lên men chủ yếu từ Saccharomyces cerevisiae, chứa tế bào nấm men sống, các chất chuyển hóa, peptide, enzyme, vitamin và oligosaccharide.
Khác với probiotic đơn thuần, chế phẩm nấm men vừa cung cấp hoạt tính vi sinh vừa cung cấp các chất chuyển hóa có lợi cho hệ vi sinh vật đường ruột.
Lợi ích của chế phẩm nấm men
Điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột. Chế phẩm nấm men hỗ trợ sự phát triển của các vi khuẩn có lợi như: Lactobacillus, Bifidobacterium đồng thời ức chế các vi khuẩn gây bệnh.
Cải thiện khả năng tiêu hóa chất dinh dưỡng. Các enzyme và chất chuyển hóa từ nấm men giúp tăng hiệu quả tiêu hóa: Protein, hemicellulose và năng lượng, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn.
Kích thích hệ miễn dịch. Các thành phần như β-glucan và mannan oligosaccharide (MOS) giúp kích thích miễn dịch tự nhiên và tăng sức đề kháng.
Giảm tác động của stress. Chế phẩm nấm men giúp vật nuôi chống chịu tốt hơn với: Stress nhiệt, stress do tiêm phòng và stress do các yếu tố môi trường nhờ tác dụng chống oxy hóa và điều hòa miễn dịch.
Tác động phối hợp giữa axit butyric và chế phẩm nấm men
Sự kết hợp giữa axit butyric và chế phẩm nấm men tạo ra các cơ chế bổ sung cho nhau, giúp cải thiện sức khỏe gà thịt vượt trội hơn so với khi sử dụng riêng lẻ.
Tăng cường sức khỏe đường ruột
Axit butyric cải thiện tính toàn vẹn của biểu mô ruột, trong khi chế phẩm nấm men ổn định hệ vi sinh vật có lợi. Sự kết hợp này tạo nên môi trường ruột khỏe mạnh với: Tăng chiều cao nhung mao ruột; Cải thiện tính toàn vẹn niêm mạc; Giảm viêm ruột; Hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn gây bệnh.
Cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn
Việc bổ sung kết hợp giúp tăng: Hoạt tính enzyme tiêu hóa; Khả năng hấp thu chất dinh dưỡng; Hiệu quả sử dụng năng lượng từ đó cải thiện FCR và tốc độ tăng trưởng. Mức độ cải thiện phụ thuộc vào: Liều lượng sử dụng, thành phần khẩu phần, tuổi và tình trạng sức khoẻ gà và điều kiện môi trường.
Tăng cường đáp ứng miễn dịch
Butyrate giúp giảm stress viêm, trong khi chế phẩm nấm men kích thích hoạt động của tế bào miễn dịch. Tác động kép này giúp nâng cao miễn dịch tại ruột và miễn dịch toàn thân.
Giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh
Nhờ tác dụng kháng khuẩn và ổn định hệ vi sinh vật đường ruột, sự kết hợp này có thể giúp giảm sử dụng kháng sinh kích thích sinh trưởng, phù hợp với xu hướng chăn nuôi không kháng sinh.
Ứng dụng thực tiễn trong chăn nuôi gà thịt
Khuyến cáo liều lượng sử dụng axit butyric (dưới dạng sodium butyrate được bảo vệ- protected sodium butyrate) là 0,05–0,20% khẩu phần; trong khi chế phẩm lên men: 0,5–2,0 kg/tấn thức ăn.
Hiện nay có nhiều sản phẩm thương mại kết hợp axit hữu cơ được bảo vệ và chất chuyển hóa từ nấm men nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng. Ví dụ, các sản phẩm từ Kemin Industries– CLOSTAT® + ButiPEARL®; Adisseo–Alterion® kết hợp axit hữu cơ; Novus International– ACTIVATE® DA + NEXT ENHANCE®; Perstorp–ProPhorce™ SR+yeast derivatives; Lallemand Animal Nutrition– Levabon® + protected acids, v.v.
Thách thức và triển vọng tương lai
Thách thức, mặc dù có nhiều lợi ích, một số vấn đề cần được quan tâm: Độ ổn định trong quá trình chế biến thức ăn; Sự khác biệt về chất lượng sản phẩm; Hiệu quả kinh tế; Khả năng phối hợp với các phụ gia khác. Vì vậy, việc lựa chọn sản phẩm và xây dựng khẩu phần phù hợp là rất cần thiết để đạt hiệu quả ổn định.
Triển vọng tương lai, các nghiên cứu nên tập trung vào: Dinh dưỡng chính xác; Các tổ hợp synbiotic; Điều chỉnh hệ vi sinh vật đường ruột; Hệ thống chăn nuôi không kháng sinh. Ngoài ra, các công nghệ bao bọc và dẫn truyền mới có thể giúp nâng cao hiệu quả của các sản phẩm axit butyric.
Kết luận
Axit butyric và chế phẩm nấm men là chiến lược dinh dưỡng đầy triển vọng nhằm cải thiện sức khỏe đường ruột, chức năng miễn dịch và khả năng sinh trưởng của gà thịt. Với cơ chế tác động bổ sung cho nhau, sự kết hợp này mang lại hiệu quả kết hợp rõ rệt, góp phần thúc đẩy chăn nuôi gia cầm bền vững và giảm sử dụng kháng sinh./.
Tác giả: Lê Đức Ngoan
