(TACN)- Từ đầu năm đến nay, bức tranh dịch bệnh động vật trên cả nước nhìn chung vẫn nằm trong tầm kiểm soát với các ổ dịch nhỏ lẻ. Tuy nhiên, thời điểm giao mùa với những diễn biến thời tiết thất thường làm suy giảm sức đề kháng của vật nuôi, tạo điều kiện cho các dịch bệnh nguy hiểm bùng phát, mà đáng ngại nhất là Dịch tả lợn Châu Phi (DTLCP).
Một hộ chăn nuôi nhỏ thực hiện rải vôi bột, khử trùng chuồng trại chăn nuôi.
Theo số liệu từ Hệ thống quản lý thông tin dịch bệnh động vật Việt Nam tính từ ngày 1/1 đến 1/6/2026 DTLCP đã càn quét qua 604 ổ dịch tại 459 xã thuộc 25 tỉnh, thành phố, buộc phải tiêu hủy 74.755 con lợn. Những tâm dịch lớn như Đồng Nai, Lâm Đồng, Đắk Lắk, hay Quảng Ninh đã minh chứng cho sức tàn phá của dịch bệnh.
Thực tế kiểm tra cho thấy, phần lớn các ổ dịch đều phát súng từ khu vực chăn nuôi nông hộ, nhỏ lẻ. Đây là nơi mà hạ tầng chuồng trại, kiểm soát con giống, thức ăn và vệ sinh thú y còn rất lỏng lẻo. Để chủ động bảo vệ sinh kế của người dân, Cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị các địa phương quyết liệt đôn đốc người dân siết chặt các biện pháp an toàn sinh học (ATSH) thông qua 8 chiếc “lá chắn” cốt lõi sau:
- Kiểm soát nghiêm ngặt đầu vào con giống
Con giống lai lịch không rõ ràng là con đường ngắn nhất rước mầm bệnh vào chuồng. Người chăn nuôi chỉ mua giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đã tiêm phòng đầy đủ và có giấy kiểm dịch nếu nhập từ ngoại tỉnh. Đặc biệt, giống mới mua về phải được nuôi cách ly tối thiểu 2 tuần tại khu vực biệt lập. Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, tuyệt đối không nhập đàn mà phải báo ngay cho thú y cơ sở. Khuyến khích các hộ áp dụng nguyên tắc “cùng vào – cùng ra”, hạn chế nuôi gối đàn, nhiều lứa tuổi trong cùng một không gian.
- Quản lý nguồn thức ăn và nước uống
Tuyệt đối không tận dụng thức ăn thừa từ các nhà hàng, bếp ăn tập thể hoặc các cơ sở giết mổ khi chưa được xử lý nhiệt kỹ lưỡng. Thức ăn chăn nuôi phải được bảo quản nơi khô ráo, có biện pháp ngăn chặn chuột, gián, chim hoang dã xâm nhập. Đối với nước uống và nước vệ sinh, chỉ sử dụng nguồn nước sạch (nước sinh hoạt hoặc nước đã qua xử lý hóa chất). Tuyệt đối không dùng trực tiếp nước ao, hồ, sông, suối – nơi tiềm ẩn mầm bệnh đậm đặc – để cho lợn uống hoặc tắm rửa.
- Vệ sinh chuồng trại và dụng cụ triệt để
Chuồng trại phải bố trí tách biệt với nơi ở, bảo đảm “mát hè, ấm đông”, thông thoáng và dễ tiêu độc. Rác thải, chất độn chuồng phải được quét dọn hàng ngày và xử lý qua hệ thống biogas hoặc ủ nhiệt, không xả thẳng ra môi trường. Dụng cụ chăn nuôi cần dùng riêng cho từng khu vực; nghiêm cấm việc dùng chung máng ăn, xẻng hốt phân giữa khu vực cách ly, khu lợn ốm với khu lợn khỏe.
- Kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện ra vào
Trong chăn nuôi nông hộ, thói quen “vào ra tự do” của thợ thiến, thương lái hay hàng xóm là nguy cơ rất lớn. Cần lập hàng rào ngăn cách, hạn chế tối đa người lạ vào chuồng. Người trực tiếp chăm sóc phải thay bảo hộ, ủng riêng và bước qua hố sát trùng tại cửa chuồng. Thương lái hay xe vận chuyển cám, con giống phải dừng ở xa và được phun xịt khử trùng toàn diện trước khi tiếp cận khu vực chăn nuôi.
- Ngăn chặn động vật trung gian truyền bệnh
Ruồi, muỗi, chuột, gián và đặc biệt là chó, mèo chạy rông chính là những “vật chủ trung gian” mang mầm vi-rút từ nhà này sang nhà khác. Các hộ cần căng lưới ngăn chim hoang dã, đặt bẫy diệt chuột định kỳ, không nuôi thả rông chó, mèo trong khu vực chuồng nuôi. Thức ăn rơi vãi phải được dọn sạch, không để qua đêm thu hút động vật hoang dã.
- Tiêu độc, khử trùng đúng cách
Hố sát trùng bằng vôi bột hoặc hóa chất tại lối ra vào phải được bổ sung, thay mới định kỳ, nhất là sau khi trời mưa. Một nguyên tắc sống còn: trước khi phun thuốc sát trùng, chuồng trại phải được quét dọn và rửa sạch chất hữu cơ, bùn đất; bởi nếu bề mặt còn bẩn, hóa chất sát trùng sẽ bị mất tác dụng. Chỉ sử dụng hóa chất trong danh mục được phép, pha đúng tỷ lệ khuyến cáo.
- Chăm sóc nâng cao đề kháng và chủ động vắc-xin
Vật nuôi có khỏe mạnh thì mới chống chọi được dịch bệnh. Cần cung cấp đủ dinh dưỡng theo từng lứa tuổi, giảm thiểu các yếu tố gây stress (tiếng ồn, thay đổi thời tiết đột ngột). Quan trọng nhất, phải tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin theo lịch trình. Hàng ngày, chủ hộ phải theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe đàn lợn; khi phát hiện lợn bỏ ăn, sốt, xuất huyết, chết bất thường, phải báo ngay cho cơ quan chức năng, nghiêm cấm việc tự ý bán chạy hay giết mổ lợn bệnh.
- Xử lý nghiêm ngặt xác động vật ốm, chết
Khi có gia súc chết nghi mắc bệnh truyền nhiễm, chủ hộ phải phối hợp với cơ quan thú y để tiêu hủy theo đúng quy trình (chôn lấp/đốt kèm hóa chất), tuyệt đối không vứt xác động vật ra sông, suối, kênh mương gây ô nhiễm và phát tán dịch bệnh. Khu vực chôn lấp, dụng cụ, quần áo của người tham gia xử lý phải được phun khử trùng triệt để.
ATSH không phải là những gì quá xa xỉ, mà chính là sự thay đổi từ những thói quen nhỏ nhất trong chăn nuôi hàng ngày của bà con. Việc chủ động dựng lên các “hàng rào sinh học” vào lúc này không chỉ bảo vệ tài sản của chính gia đình mình, mà còn là trách nhiệm chung để giữ vững sự ổn định cho ngành chăn nuôi của toàn địa phương.
Thu Thủy
