Trên mảnh đất Bắc Ninh – Kinh Bắc giàu truyền thống, một cuộc cách mạng lặng lẽ nhưng đầy mạnh mẽ đang diễn ra, định hình lại diện mạo của ngành nông nghiệp địa phương. Đó là cuộc hành trình từ những “chuồng trại thủ công” đến những “công xưởng thông minh”, nơi trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật đang trở thành dòng máu mới nuôi dưỡng khát vọng thịnh vượng của người nông dân.
Hệ thống chuồng trại của Công ty Gà giống DABACO được ứng dụng đồng bộ khoa học công nghệ.
Khi công nghệ viết lại định nghĩa về “nhà nông”
Trong dòng chảy cuồn cuộn của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, chăn nuôi không còn là nghề “một nắng hai sương” dựa thuần túy vào kinh nghiệm. Tại Bắc Ninh, những người nông dân thế hệ mới như ông Nguyễn Văn Dư (phường Trạm Lộ), bà Ngô Thị Ngân (xã Tam Tiến) hay anh Phạm Minh Phong (Phù Lãng) đang chứng minh một tư duy quản trị hoàn toàn khác biệt: Quản trị bằng dữ liệu và điều khiển bằng công nghệ.
Hãy nhìn vào trang trại của anh Phạm Minh Phong tại xã Phù Lãng. Với quy mô hơn 5,5 nghìn con lợn được giám sát qua 40 mắt camera kết nối điện thoại thông minh, rào cản về không gian và thời gian đã bị xóa bỏ. Hay như trang trại của ông Nguyễn Văn Dư tại Trạm Lộ, nơi hệ thống máng ăn tự động và máy phối trộn thức ăn số hóa đã giúp cắt giảm tới 15% chi phí nhân công.
Đây không chỉ là câu chuyện về việc mua sắm máy móc. Đó là sự thay đổi về bản chất của sức sản xuất. Ở đó, người chủ trang trại đóng vai trò như một “giám đốc điều hành” hệ thống, sử dụng phần mềm để theo dõi từng lứa tuổi vật nuôi, từ lợn nái đến lợn thịt, để đưa ra phác đồ chăm sóc cá thể hóa. Chính sự chính xác của công nghệ đã biến những rủi ro “nhờ trời” thành những kịch bản quản trị chủ động, giúp vật nuôi phát triển tối ưu và hạn chế tối đa dịch bệnh.
Một trong những điểm sáng đầy tự hào của chuyển đổi số nông nghiệp Bắc Ninh chính là sự ra đời của ứng dụng ANONG-AI. Được phát triển bởi chị Nguyễn Thị Thiết và cộng sự tại Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh, đây không đơn thuần là một phần mềm, mà là một “trợ lý ảo” thông minh, thấu hiểu ngôn ngữ của người chăn nuôi.
ANONG-AI mang trong mình khát vọng xóa bỏ khoảng cách về kiến thức thú y giữa chuyên gia và hộ nuôi nhỏ lẻ. Thông qua hình ảnh triệu chứng và bệnh tích, trợ lý ảo này giúp chẩn đoán sớm bệnh tật, nhắc lịch tiêm phòng và cảnh báo dịch theo vùng. Việc dự án lọt vào vòng chung kết Cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh năm 2025 là minh chứng cho tính nhân văn và hiệu quả thực tiễn của công nghệ khi được đặt vào tay những người có tâm huyết với ngành.
Mô hình chăn nuôi khép kín của gia đình của gia đình bà Ngô Thị Ngân, thôn Rừng Dài, xã Tam Tiến (Bắc Ninh).
Những con số “biết nói” về một nền nông nghiệp hiện đại
Sự chuyển mình của Bắc Ninh được minh chứng qua những con số thống kê đầy ấn tượng. Toàn tỉnh hiện có 369 mô hình chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao gắn với chuỗi giá trị. Đặc biệt, trên 85% trang trại đã áp dụng thiết bị cho ăn, uống tự động. Những cái tên như Tập đoàn DABACO Việt Nam hay trang trại Delco với hệ thống quản lý IoT do chính kỹ sư Việt thực hiện đã trở thành những “cột mốc” dẫn đường cho nông nghiệp thông minh.
Không chỉ ở chăn nuôi trên cạn, lĩnh vực thủy sản cũng ghi nhận những bước tiến dài với 230 mô hình công nghệ cao. Hình ảnh những người nông dân như ông Dương Văn Tiệp ở Tân Yên dùng điện thoại điều khiển máy cho cá ăn tự động chính là biểu tượng cho một nền “nông nghiệp bấm nút” đang hiện hữu.
Về phía cơ quan quản lý, việc số hóa 5,8 nghìn mẫu nước để cảnh báo dịch bệnh thủy sản và ứng dụng hệ thống VAHIS trong báo cáo dịch bệnh cho thấy sự chuyên nghiệp hóa trong công tác thú y. Sự tiên phong của Bắc Ninh trong Đề án phát triển tự động hóa nuôi thủy sản thâm canh giai đoạn 2021-2025 với mức hỗ trợ hàng tỷ đồng đã tạo ra một “bệ phóng” vững chắc cho người dân yên tâm sản xuất.
Dù gặt hái được nhiều thành tựu, nhưng con đường chuyển đổi số vẫn chưa trải đầy hoa hồng. Ông Nguyễn Hữu Thọ, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh, đã thẳng thắn chỉ ra những rào cản cốt lõi: Chi phí đầu tư ban đầu lớn, hạ tầng dữ liệu còn mỏng và đặc biệt là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ công nghệ cao trong nông nghiệp.
Bên cạnh đó, bài toán về 1.986 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ và vấn đề ô nhiễm môi trường tại các khu dân cư vẫn là những “nút thắt” cần tháo gỡ. Để chăn nuôi thực sự bền vững, Bắc Ninh cần những doanh nghiệp đầu tàu có tiềm lực tài chính và khoa học để dẫn dắt các hộ vệ tinh, tạo ra một hệ sinh thái chuyển đổi số đồng bộ.
Tầm nhìn chiến lược cho tương lai bền vững
Để phát triển bền vững, tỉnh xác định cần tiếp tục rà soát, quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung, từng bước di dời cơ sở nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, đồng thời đẩy mạnh phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Trong đó, xác định ứng dụng công nghệ số là “bước đi then chốt, bắt buộc theo xu hướng thời đại”. Việc tiếp tục có các chính sách hỗ trợ phát triển tự động hóa và cảm biến dựa trên IoT; Xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chăn nuôi, thủy sản làm nền tảng cho các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đẩy mạnh đào tạo, tập huấn kiến thức công nghệ cho người nông dân, giúp họ làm chủ các công cụ hiện đại.
Cùng với đó, kiên quyết di dời các cơ sở nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, hình thành các khu chăn nuôi tập trung an toàn sinh học.
Với đàn vật nuôi hùng hậu – hơn 1,1 triệu con lợn và 25,5 triệu con gia cầm, cùng sản lượng thịt hơi đạt hơn 382 nghìn tấn năm 2025, chăn nuôi Bắc Ninh không chỉ phục vụ nhu cầu nội tỉnh mà còn là nguồn cung chủ đạo cho Thủ đô Hà Nội và các khu công nghiệp lớn.
Chuyển đổi số trong chăn nuôi tại Bắc Ninh không chỉ là câu chuyện của những thiết bị thông minh hay những dòng mã code khô khan. Đó là câu chuyện về sự thay đổi tư duy, về khát vọng vươn lên của những người nông dân Kinh Bắc trong thời đại mới.
Dưới sự chỉ đạo sát sao của Đảng bộ và chính quyền, cùng tinh thần đổi mới sáng tạo của người dân, ngành chăn nuôi Bắc Ninh đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững. Cuộc cách mạng quản trị thông minh này sẽ là bệ phóng đưa nông nghiệp Bắc Ninh vươn xa, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của tỉnh nhà, để mỗi sản phẩm chăn nuôi không chỉ mang giá trị dinh dưỡng mà còn mang cả niềm tự hào của trí tuệ Việt trong kỷ nguyên số.
Nguyễn Văn Tuấn
