(TĂCN) – Trong chuỗi giá trị của ngành kinh tế biển, thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường đóng vai trò là “đầu vào” then chốt, quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng đầu ra. Để thích ứng với bối cảnh hội nhập sâu rộng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 16/2026/TT-BNNMT. Đây không chỉ là một văn bản kỹ thuật thuần túy, mà là một sự khẳng định về tư duy quản lý mới: Minh bạch, quyết liệt và lấy doanh nghiệp làm trung tâm.
Điểm đáng chú ý nhất trong Thông tư 16 chính là việc xác định rõ vai trò của chính quyền địa phương. Thay vì dồn mọi thủ tục về trung ương, quyền hạn cấp phép nhập khẩu thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường phục vụ khảo nghiệm, nghiên cứu hay trưng bày triển lãm nay được trao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Sự phân cấp này mang ý nghĩa chiến lược: Rút ngắn khoảng cách: Doanh nghiệp thực hiện dự án ở đâu, nộp hồ sơ ngay tại đó. Giám sát chặt chẽ: Địa phương là nơi trực tiếp nắm bắt tình hình thực địa, từ đó việc hậu kiểm, giám sát nghiên cứu khoa học hay hội chợ sẽ diễn ra thực chất và hiệu quả hơn.
Thấu hiểu nỗi lo của doanh nghiệp về các thủ tục rườm rà, Thông tư 16 đã định danh rõ ràng những gì cần thiết, loại bỏ các yêu cầu không phục vụ mục đích quản lý.
Đối với mục đích giới thiệu sản phẩm (Hội chợ, triển lãm): Chỉ cần Đơn đăng ký và Giấy xác nhận tổ chức sự kiện. Lưu ý, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ phương án xử lý sản phẩm sau khi kết thúc sự kiện để đảm bảo an toàn môi trường – đây là điểm thể hiện trách nhiệm của nhà nhập khẩu.
Đối với mục đích nghiên cứu: Đề cương nghiên cứu khoa học đã được phê duyệt là tài liệu “xương sống”. Điều này đảm bảo mọi sản phẩm nhập khẩu đều phục vụ mục đích tiến bộ kỹ thuật rõ ràng.
Nếu như trước đây, thời gian chờ đợi cấp phép thường là nỗi trăn trở của các nhà đầu tư, thì nay Thông tư 16 đã thiết lập một “đường đua” về tốc độ xử lý hành chính:
Cấp mới: Chỉ trong vòng 4 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường phải hoàn tất thẩm định để trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định.
Cấp lại (do mất, hỏng hoặc đổi địa chỉ): Thời gian còn ấn tượng hơn khi chỉ gói gọn trong 2 ngày làm việc.
Những con số này không chỉ là lời cam kết về hiệu suất, mà còn là minh chứng cho tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp của cơ quan quản lý nhà nước. Nếu từ chối, cơ quan chức năng phải nêu rõ lý do bằng văn bản – một quy định nhằm đảm bảo tính công bằng và loại bỏ sự tùy tiện trong thực thi công vụ.
Mặc dù tạo điều kiện tối đa cho nhập khẩu, nhưng Thông tư 16 không hề nới lỏng các tiêu chuẩn về an toàn. Đặc biệt đối với thủy sản sống dùng làm thức ăn, quy trình được kiểm soát đa tầng qua Luật Thủy sản và Nghị định 41/2026/NĐ-CP.
Một điểm mới đầy quyết liệt là cơ chế “Kiểm tra tại nguồn”. Khi phát hiện sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng môi trường hoặc an toàn sinh học của Việt Nam, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền quyết định thành lập đoàn kiểm tra trực tiếp tại nước xuất khẩu. Nội dung kiểm tra không chỉ dừng lại ở sản phẩm, mà còn soi xét cả: Hệ thống văn bản pháp luật của nước bạn. Năng lực thực thi của cơ quan quản lý nước xuất khẩu. Điều kiện thực tế tại cơ sở sản xuất.
Đây chính là sự am hiểu sâu sắc về quản lý rủi ro quốc tế. Chúng ta không chỉ quản lý “cái chúng ta thấy” khi hàng về cảng, mà quản lý “từ gốc” để bảo vệ bền vững hệ sinh thái nuôi trồng thủy sản trong nước.
Thông tư 16/2026/TT-BNNMT chính là nhịp cầu nối liền giữa nhu cầu tiếp cận công nghệ, sản phẩm mới của thế giới với yêu cầu bảo vệ môi trường nghiêm ngặt của Việt Nam. Với trình tự thủ tục rõ ràng, thời gian được rút ngắn tối đa, đây chính là cơ hội để các doanh nghiệp thủy sản tăng tốc, đổi mới sáng tạo. Việc tuân thủ đúng và đủ các quy định không chỉ giúp doanh nghiệp thông quan nhanh chóng, mà còn đóng góp vào mục tiêu xây dựng một ngành thủy sản Việt Nam xanh, sạch và vươn tầm quốc tế.
Bài ảnh: Quang Phương
