Những “nhà vô địch” này đã định hình dinh dưỡng cho gà thịt, trong khi những “ứng cử viên” khác lẽ ra cũng có thể định hình ngành công nghiệp này nhưng đã không làm được.
Ảnh: KT
Nếu chúng ta theo dõi toàn bộ quá trình phát triển ngành dinh dưỡng cho gà thịt thì phát hiện một điều hiển nhiên là không phải tất cả các chất phụ gia thức ăn đều đi theo cùng một con đường. Một số chất trở thành thống trị và công cụ nền tảng, định hình cách xây dựng khẩu phần thức ăn trên toàn thế giới. Những chất khác chứng minh tính khoa học ấn tượng và quảng bá rầm rộ ban đầu, nhưng lại không được áp dụng rộng rãi và bền vững để chuyển ý tưởng đầy hứa hẹn thành tiêu chuẩn toàn cầu.
Điều quan trọng cần lưu ý là sự khác biệt này không chỉ do hiệu quả một cách đơn thuần. Trong dinh dưỡng thương mại, hiệu quả là cần thiết nhưng chưa đủ. Cơ cấu chi phí, tính nhất quán, dễ sử dụng, quy mô sản xuất, sự ổn định về quy định và thời điểm thị trường đều đóng vai trò quyết định không kém. Và tiếp thị cũng rất quan trọng – không phải kiểu quảng cáo hào nhoáng tại các gian hàng triển lãm, mà là kiểu tiếp thị ổn định, dài hạn giúp sản phẩm luôn được người tiêu dùng nhớ đến trong nhiều năm, chứ không phải chỉ vài tháng.
Trong bài viết này, tôi trình bày quan điểm chuyên môn của mình về 12 chất phụ gia quan trọng – sáu “nhà vô địch” đã thực sự định hình dinh dưỡng cho gà thịt, và sáu “ứng cử viên” có thể đã định hình ngành công nghiệp này nhưng vì nhiều lý do khác nhau đã chưa làm được. Tất cả đều có giá trị. Tất cả đều có cơ sở khoa học. Nhưng chỉ có một nhóm đạt được sự chấp nhận toàn cầu và bền vững. Nhóm còn lại vẫn đang bỏ lỡ cơ hội trong thời điểm hiện tại.
Những sản phẩm dẫn đầu các chất phụ gia định hình dinh dưỡng cho gà thịt
- Phytase – bước đột phá mang tính cách mạng
Phytase là một chất phụ gia hiếm hoi đã hoàn toàn thay đổi công thức thức ăn chăn nuôi. Khi xuất hiện, phytase không chỉ cải thiện khẩu phần thức ăn mà còn viết lại hoàn toàn chúng. Tác dụng của phytase có thể đo lường được như giải phóng phốt pho liên kết với phytate đã thay đổi cấu trúc chi phí, cải thiện khả năng tiêu hóa và mang lại những lợi ích môi trường. Không có chất phụ gia nào được áp dụng rộng rãi và nhanh chóng hơn. Ngày nay, phytase là nền tảng mà ngay cả việc xây dựng công thức thức ăn mà không có nó dường như lỗi thời. Nó vẫn là ví dụ rõ ràng nhất về một chất phụ gia có giá trị phổ quát, nhất quán và không thể phủ nhận.
- Các enzyme phân giải chất xơ phi tinh bột (NSP) – những người giải phóng năng lượng trong ngũ cốc
Xylanase và beta-glucanase có thể không bao giờ được nhắc đến nhiều trên báo chí, nhưng chúng đã trở nên không thể thiếu ở những vùng mà lúa mì, lúa đại mạch và lúa yến mạch chiếm ưu thế. Tác dụng của chúng đối với độ nhớt và giải phóng năng lượng là có thể dự đoán và lặp lại — chính xác là những gì các chuyên gia dinh dưỡng mong muốn. Trong các hệ thống nuôi dưỡng dựa trên ngô và lúa miến, tác động của chúng thấp hơn, nhưng trên toàn cầu, các enzyme này là những công cụ thiết yếu giúp khai thác tối đa tiềm năng của các loại ngũ cốc khác nhau.
- Chất liên kết độc tố nấm mốc – Quản lý rủi ro trong một bao
Chất liên kết không hào nhoáng, nhưng chúng vô cùng thiết thực. Độc tố nấm mốc vẫn khó dự đoán, biến đổi theo vùng và có khả năng gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Ngay cả khi mức độ ô nhiễm thấp, nỗi lo không được bảo vệ vẫn khiến chất liên kết được sử dụng để phối hợp vào khẩu phần. Việc sử dụng rộng rãi chúng không phải do hiệu quả vượt trội, mà là do logic của một loại bảo hiểm giá rẻ. Ở nhiều vùng khí hậu, các chất liên kết độc tố nấm mốc là không thể thiếu.
- Các axit hữu cơ diệt khuẩn kết hợp với ổn định đường ruột
Các axit hữu cơ ban đầu được sử dụng như công cụ diệt khuẩn thức ăn chăn nuôi, đặc biệt là để kiểm soát vi khuẩn Salmonella. Theo thời gian, vai trò của chúng được mở rộng sang việc ngăn chặn mầm bệnh và ổn định sớm đường ruột. Hiệu quả ổn định, không quá ấn tượng, nhưng trong môi trường không sử dụng kháng sinh hoặc có sử dụng ít chất kích thích tăng trưởng (AGP), các axit hữu cơ phát huy tác dụng. Các axit hữu cơ thành công vì chúng giải quyết đồng thời nhiều vấn đề nhỏ nhưng quan trọng – và chúng làm được điều đó mà kết qủa dự đoán được.
- Men vi sinh gốc Bacillus – những sinh vật sống và có ích
Men vi sinh đã tồn tại hàng thập kỷ, nhưng các chủng Bacillus cuối cùng đã giải quyết được thách thức về khả năng sống sót trong môi trường nuôi cấy. Chúng hoạt động tốt trong môi trường khắc nghiệt, hỗ trợ cân bằng vi sinh vật và mang lại những cải thiện khiêm tốn nhưng ổn định về sức khỏe đường ruột. Các chủng khác hiện nay cũng có hiệu quả tương đương. Nhìn chung, men vi sinh không phải là thần dược, nhưng tính thực tiễn – và khả năng tồn tại – của chúng đã khiến chúng trở nên phổ biến, đặc biệt là ở giai đoạn gia cầm con.
- Thuốc chống cầu trùng – yếu tố thiết yếu thầm lặng
Thuốc chống cầu trùng phổ biến đến mức nhiều người quên mất rằng, về mặt kỹ thuật, chúng là chất phụ gia thức ăn chăn nuôi. Nếu không có chúng, bệnh cầu trùng sẽ làm suy giảm năng suất chăn nuôi gia cầm toàn cầu. Ngay cả khi vắc-xin được sử dụng rộng rãi, thuốc chống cầu trùng vẫn là nền tảng trong hầu hết các hệ thống chăn nuôi gà thịt. Trong nhiều hệ thống, thuốc chống cầu trùng tự nhiên đang trở thành xu hướng mới. Trong cả hai trường hợp, sự thành công của chúng không nằm ở tính mới lạ, mà ở sự cần thiết.
Ảnh: KT
Những sản phẩm tiềm năng: các chất phụ gia suýt soát thành công
Bây giờ nói đến các chất phụ gia có đủ cơ sở khoa học vững chắc và đầu tư nhiều năm nhưng chưa bao giờ đạt được sự chấp nhận rộng rãi như mong muốn đã định. Tôi xin nói rõ: Không có chất phụ gia nào trong số này là không hiệu quả. Việc chúng ít được sử dụng phản ánh thực tế về kinh tế, hậu cần và thực tiễn – chứ không phải là thất bại về mặt ý tưởng.
- Tảo – khoa học vững chắc, nhưng khả năng mở rộng hạn chế
Các thành phần từ tảo mang lại một lợi ích ấn tượng: DHA, sắc tố tự nhiên, lipid chức năng và điểm mạnh về tính bền vững. Tiềm năng của chúng là có thật. Nhưng việc sản xuất không bao giờ đạt được quy mô lớn hoặc chi phí thấp để đưa vào thức ăn chăn nuôi đại trà. Đến khi công nghệ được cải thiện, các chất phụ gia khác đã chiếm hết ngân sách sẵn có. Thách thức của tảo không phải là sinh học – mà là kinh tế và thời điểm.
- Sản phẩm từ nấm men – tiềm năng bị hạn chế bởi sự biến động
Nấm men, chiết xuất và chất chuyển hóa của chúng có những câu chuyện cơ chế hấp dẫn. Tuy nhiên, kết quả trong môi trường thương mại lại dao động từ xuất sắc đến không đáng kể. Sự biến động về chủng loại, quá trình lên men, chế biến và thậm chí cả thời gian vận chuyển thức ăn trong dạ dày gà đều làm cho hiệu quả không nhất quán. Các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cao tính ổn định, và nấm men – bất chấp tiềm năng của chúng – vẫn gặp khó khăn về sự ổn định và làm hạn chế việc áp dụng rộng rãi.
- Betaine – hữu ích, nhưng bị giới hạn theo mùa
Betaine hoạt động tốt trong việc hỗ trợ cân bằng thẩm thấu và tính toàn vẹn của đường ruột. Nhưng đối với nhiều người, nó vẫn chỉ là chất bổ sung dùng trong điều kiện stress do nhiệt độ cao, chứ không phải là một lựa chọn quanh năm. Quan niệm hạn hẹp về mùa vụ này, kết hợp với các chiến lược điều hòa thẩm thấu cạnh tranh, đã hạn chế sự phổ biến toàn cầu của Betaine. Thách thức của Betaine không phải là thiếu chức năng, mà là thiếu sự mở rộng về nhận thức.
- MOS – một cựu ngôi sao nay đóng vai trò hỗ trợ
Mannan-oligosaccharide (MOS) từng đứng đầu trong các chiến lược chăm sóc sức khỏe đường ruột. Chúng có cơ chế hoạt động rõ ràng, các nghiên cứu ban đầu mạnh mẽ và một lượng người dùng trung thành. Nhưng theo thời gian, MOS dần chuyển sang các hỗn hợp chất liên kết độc tố nấm mốc, trở thành một chất bổ sung hơn là một giải pháp độc lập. Sự cạnh tranh từ men vi sinh, áp lực về chi phí và sự thay đổi ưu tiên của thị trường đã làm suy yếu đà phát triển mạnh mẽ một thời của MOS.
- Khoáng vi lượng hữu cơ – ý tưởng đúng đắn nhưng cần thảo luận thêm
Khoáng vi lượng hữu cơ mang lại những lợi thế rõ rệt so với các nguồn truyền thống như: khả năng hấp thụ tốt hơn, lượng bài tiết thấp hơn và thành phần sạch hơn. Chúng đặc biệt hiệu quả ở các loài vật nuôi sống lâu. Nhưng có lẽ gà thịt không sống đủ lâu để lợi ích sinh học của chúng được thể hiện đầy đủ. Hơn nữa, với giá cả cạnh tranh gay gắt đối với các nguồn khoáng vô cơ được cải tiến, triển vọng kinh tế của việc sử dụng khoáng hữu cơ trong chăn nuôi gà thịt không mấy khả quan – không phải vì chúng thất bại, mà vì vấn đề trở nên phức tạp hơn.
- Các chất phụ gia có nguồn gốc thực vật – vẫn đang tìm kiếm sự nhất quán
Các chất phụ gia có nguồn gốc thực vật (phytogenics) rất hấp dẫn, đa năng và được tiếp thị sáng tạo. Nhưng sự biến đổi của chúng – về thực vật, khu vực, mùa vụ và thậm chí giữa các lô sản phẩm – đã khiến hiệu quả không nhất quán. Sự cạnh tranh từ các loại axit và men vi sinh càng làm phức tạp thêm vị thế của chúng. Các chất phụ gia có nguồn gốc thực vật có tiềm năng rất lớn, nhưng chúng cần sự nhất quán, quy mô và thông điệp thống nhất trước khi có thể được chấp nhận trên toàn cầu.
Ảnh: KT
Vì sao một số chất phụ gia lại thành công, số khác thì không?
Sự khác biệt giữa nhà vô địch và ứng cử viên hiếm khi nằm ở hiệu quả. Thay vào đó, nó thường phụ thuộc vào:
– Tính nhất quán trên khắp các khu vực địa lý và các điều kiện;
– Câu chuyện về lợi ích chi phí có thể bảo vệ được và rõ ràng;
– Quy mô sản xuất và độ tin cậy của nguồn cung;
-Dễ dàng pha chế và tương thích;
– Tiếp thị bền vững, lâu dài;
– Đề xuất giá trị độc đáo, không thể nhầm lẫn.
Thức ăn cho gà thịt là một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Với ngân sách phụ gia hạn chế, chỉ những sản phẩm có giá trị rõ ràng và ổn định mới tồn tại. Những sản phẩm còn lại có thể vẫn đạt tiêu chuẩn khoa học nhưng bị hạn chế về mặt thương mại.
Trong dinh dưỡng gia cầm hiện đại, cả hai loại phụ gia – những sản phẩm dẫn đầu và những sản phẩm tiềm năng – đều cần được xem xét. Loại đầu tiên đã khẳng định vị thế của mình nhờ hiệu quả đã được chứng minh, giá trị thực tiễn và chiến lược tiếp thị bền bỉ. Loại thứ hai vẫn còn tiềm năng đáng kể, và trong một số trường hợp, thời điểm thích hợp của chúng vẫn chưa đến.
Nhưng trong một thế giới chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi kinh tế cũng như sinh học, tiềm năng thôi là chưa đủ. Thành công đòi hỏi sự rõ ràng, nhất quán, quy mô và sự kiên trì – các phẩm chất tương tự cũng chính là yếu tố quyết định thành công trong bất kỳ lĩnh vực cạnh tranh nào.
Tác giả: Loannis Mavromichalis
Người dịch: GS, TS. Lê Đức Ngoan
(Đại học Nông lâm Huế)
